एकटी

           ही एका 'ती' ची कथा आहे... आहे तिला नाव आहे ना! पण ते फार नगण्य आहे. महत्वाचे आहे ती एक स्त्री आहे आणि एकटी आहे ..... तशी ती रेखीव म्हणावी अशी चार चौघीत उठून दिसणारी गोरीपान, वय असेल चाळीशीच्या आत बाहेर.. पण ह्या साऱ्या तपशीलांनी खरंतर काहीच फरक पडत नाही... असले काय किंवा नसले काय... महत्वाचे आहे ते 'ती एकटी' आहे...तर कथेच्या संदर्भात तिला 'ती' म्हणूयात. तिला मी गेले कित्येक वर्षे ओळखते... पाहते म्हणा ना! कारण आमचा फारसा परीचय नाही.. केवळ तोंडओळख ...ती बरोब्बर माझ्या समोरच्या बिल्डिंग मधील अगदी समोरच्याच फ्लॅट मध्ये राहते. तिच्या बद्दल काहीबाही कळायचे ते माझ्या भोचक शेजारणी कडून.

               माझ्या शेजारणीला मी 'आज तक... सबसे तेज' असं नाव दिलंय. आठ पंधरा दिवसांनी लोकांच्या बातम्या गोळा करून पोट दुखू लागलं की त्या साऱ्या बातम्या चवीने सांगायला शेजारीण माझ्या घरी चहाला येते. मग कुणाकुणाचे लफडे, भांडण वगैरे खाजगी गोष्टी तिखट मीठ लावून सांगत बसते . कुणाची मुलगी कुणाबरोबर पळून गेली , कुणाचे नवऱ्याबरोबर भांडण झाले , कुणाची सासू कशी त्रास देते वगैरे वगैरे... मला कितीही नकोसे कटकटीचे वाटले ,मनःस्ताप झाला तरी ऐकावेच लागते...शेवटी शेजाऱ्यांशी संबंध निभवावे लागतात ना! आता एव्हढे अंतर्गत तपशील तिला कुठून मिळतात कोण जाणे?? त्याहूनही ते सगळ्यांना सांगून काय मिळते?? हा प्रश्न तर सतत माझ्या मनात उभा असतो. आता मला जिच्याविषयी सांगायचे आहे... तिची अत्यंत खाजगी माहिती कशी कळली मला तर ही अशीच....☺ माझ्या शेजारणीकडून.

                 'ती' माझ्या समोरच्या फ्लॅट मध्ये राहायची त्यामुळे गॅलरीत कधीतरी नजरानजर होई ओळखीच्या स्मितहास्याची देवघेव होई.'ती' दोन मुलांची आई गृहिणी असावी ... ,विरंगुळ्याला बॅग्स शिवायची . घरच्या घरी जमेल तश्या विकायची. तुमच्या माझ्यासारखा साधा संसार. नवरा मुलं ह्यात रमलेली... एक दिवस अचानक तिच्या नवऱ्याची नोकरी गेल्याचं कळलं, ती कामाला लागली. बरंच काही शिवायची फॉल पिको करायची नी अजून काय काय करायची. तिचा नवरा कुठल्याश्या मानसिक आजाराने ग्रस्त असल्याचं कानावर आलं. त्याच्या औषधपाण्याला होता नव्हता पैसा संपला, दागिनेही मोडले तिने. बायका बिच्चारी म्हणून हळहळ व्यक्त करायच्या... समाज काय वेगळं करतो म्हणा. ज्याच त्यालाच निभवावं लागतं ना! नवऱ्याची मानसिक आणि घराची आर्थिक परिस्थिती सारख्याच वेगाने खालावू लागली. नवरा बरेचदा गोंधळ घालायचा, आरडाओरडा , तमाशा करत अंगावर धावून जायचा ...मुलांना तिने आईकडे ठेवले; पण सोसायटीने आक्षेप घेतला... ह्या वेड्याला हॉस्पिटलमध्ये ठेवा हट्ट धरला... तिला आर्थिक दृष्ट्या ते अशक्य होतं...मग तिला नाईलाजाने नवऱ्याला घरात अक्षरशः बांधून ठेवावे लागे. कुणाकुणाच्या हातापाया पडून कशीबशी त्याला घरातच ठेवण्याची परवानगी मिळवली. शक्य ते सारे उपचारही सुरू ठेवले. ज्या माणसावर जोडीदार म्हणून नितांत प्रेम केलेलं असतं त्याला असं अमानुष होताना पाहणं आणि त्यातही जनावरासारखं बांधून ठेवणं किती भयंकर आहे ...😢 कशी कोण जाणे ह्याही परिस्थितीत तिने दोन चार वर्षे ढकलली... नवऱ्याने एकदा वेडाच्या भरात केलेल्या मारहाणीत कानावर फटका बसला... बहिरेपणा आला, कान उरला तो शोभेचाच.

                       तिचं दुर्दैव म्हणावे की सुदैव कोण जाणे पण कसल्याश्या व्हायरल इन्फेक्शनने नवरा वारला . अगदीच घरासमोरचा प्रसंग... आम्ही चार सहा जणी मिळून भेटीला गेलो. तिची प्रत्यक्षात सुटकाच झाली होती मात्र ती टाहो फोडून रडत होती. तिचे ते तसे रडणे आतपर्यंत काळीज कापत गेलं . आपल्या समाजात कदाचित कसाही असला तरी कुंकाला धनी हवाच असावा.... आणि नवऱ्यावर तिचे मनापासून प्रेम असावे. परत येतांना बायकांचे जळजळीत शब्द होते, " कित्ती नाटकं ग बाई! खोटं खोटं रडता बरं येतं ग हिला . बरंय की गेला तो वेडा हिची सुटकाच झाली . आनंद होत असेल मनातून.." एकमेकींना टाळ्या देत दोघी हसल्या . माणसांतला लांडगा आता तिचे लचके तोडायला सिद्ध झाला होता .... माणूस प्राणीच आहे ह्याची खात्री पटते अश्या वेळी. अचानकपणे एकुणात स्त्री वर्गाला तिचा तिरस्कार वाटू लागला... दया आणि सहानुभूती तर केव्हाच संपलीे होतीे. या उलट तिच्या संपर्कात येणाऱ्या सरसकट पुरुषांना अचानक मदतीचे उमाळे येत होते. पुरुषमंडळी साठी "ती"  बिचारी होती, निराधार होती आणि एकटी होती . त्यामुळे ती असाहाय आणि लाचार असणारच ह्याची जणू खात्रीच होती. ह्या कुणाचाही शिक्का नसणाऱ्या स्त्री ला अंकित करण्यासाठी जणू चढाओढच लागली होती.

                    "ती" पूर्वीपासून एका दुकानात तिच्या पर्सेस विकायला ठेवत असे ... आणि काही साड्या फॉल पिकोला आणत असे... त्या दुकानदाराने संधी साधून पाहिली. हिने स्पष्ट शब्दांत नकार देताच त्याचा so called पुरुषी अहंकार दुखावला गेला आणि तेथून पुढे व्यवहार बंद केला. दुकानदाराची बायको ..."ती" वेड्याची बायको कसे इतरांचे नवरे फासतेय हे रंगवून सांगू लागली... माझ्या आज तक शेजारणीेने हा किस्सा मोठा मसाला घालून सोसायटीतील स्त्रियांना सांगितला. एकूणात असं चित्र रेखाटलं की 'ती' आम्हा सर्वांचे गरीब बिचारे नवरे पळवून नेणार असावी.... त्यामुळे तिला घरातच काय सोसायटीतही येऊ देऊ नये. पुढे तिने आपल्या पर्स, बॅग ऑनलाइन विकायला सुरुवात केली . काही बिझनेस ग्रुप जॉईन केले... तिथेही अश्याच प्रकारचा अनुभव ... ग्रुप मधील तिच्या नं वर अत्यंत अश्लील मेसेज काही पुरुष मंडळी मुद्दाम पाठवत. तिने नं बदलला.. ग्रुप सोडला . हेही सारे सांगतांना माझी आज तक म्हणत होती..," ठिणगी पडल्याशिवाय का आग लागणार? हिचे राहणे वागणे चुकीचे आहे... " आजूबाजूच्या रिकामटेकड्या म्हाताऱ्यांचे डोळे एव्हाना CCTV झालेले... तिच्याकडे कोण येतं जातं? तिने कोणते कपडे घातले? तिने लिपस्टिक लावणं किती वाईट दिसतं?तिने हिरवी साडी नेसली तिने गजरा माळला हाही विषय आता चर्चेचा झाला.सतीप्रथा बंद होऊन युगे लोटली तरीही लोकांना अजूनही हेच सारे हवे आहे... कदाचित वेगळ्या सोयीस्कर अर्थाने. एखादीच्या दुर्दैवाने जोडीदार सोडून गेलाय तर तिने जगायचं नाही का? तिच्या आयुष्याचं काय करायचं? आयुष्यावर भरभरून प्रेम करण्याचा अधिकार आहे ना तिला माणूस म्हणून... मात्र समाज तिला वेश्येच्या रांगेत नेऊन बसवतो.😢 पुढे ह्या साऱ्या त्रासाने शिणून तिने तिचे घरच विकून टाकले आणि ती आईवडिलांकडे गेली इतकेच काय ते समजले... यांवरही "कुणाचा हात धरून पळून गेली" अश्या वावड्या लोकांनी उठवल्या. नंतर कित्येक वर्षे तिची माझी भेट झाली नाही ... काही निमित्त नव्हतेच.

                     'रेप कल्चर' ह्या शब्दाची भर माझ्या माहितीत एका रिऍलिटी शो मधून पडली. कल्चर =संस्कृती सारख्या सुरेख शब्दाची सांगड 'रेप' ह्या गंभीर गुन्ह्यासोबत का बांधली गेलीये ह्याचा मागोवा घेतांना कळत गेलं... ही ती संस्कृती आहे जिथे स्त्रियांवर होणारे अत्याचार सामान्य स्वीकार्य आहे... ह्या संस्कृतीत एखादीवर बलात्कारासारखा गंभीर गुन्हा झाला तर त्यात व्हिक्टीमला सहानुभूती मिळत नाही तर तिचा पेहराव, तिची घरी येण्याची वेळ, स्थान यांना गृहीत धरून टीका केली जाते . एखादी असाहाय एकटी स्त्री जिथे उपलब्ध आहे असेच मानले जाते, तिला शारीरिक लगट करून वा अन्य मार्गांनी धाक दाखविला जातो....उलटपक्षी हा अन्याय करणाऱ्याच्या आयुष्यात मात्र तसूभर फरक पडत नाही...... अशी संस्कृती दुर्दैवानी प्रत्यक्ष पाहण्याचा योग आला.ह्या साऱ्यात "तिचा" दोष काय होता?? तर तिला जगायचं होतं स्वतः च्या तत्त्वांवर..माणूस म्हणून. जवळपास सात वर्षांनी, अचानक परवा एका समारंभात "ती" दिसली... प्रमुख अतिथी यशस्वी उद्योजिका म्हणून तिचा सन्मान होत होता. शंभर गरजू महिलांना तिने रोजगार उपलब्ध करून दिला होता. तिचे उत्पादन देशातच नाही तर विदेशातही पोहोचले होते.मला मनापासून आनंद झाला.. प्रत्यक्ष भेटून मी तिचं अभिनंदन केलं... तिने लगेच ओळखलं एव्हढेच नव्हे तर भेटीचं आमंत्रणही दिलं तिच्या घरी येण्याचं.... दुसऱ्या दिवशी अपेक्षेप्रमाणे माझी शेजारीण आलीच.. मला तिच्यापासून सावध राहण्याविषयी बरेच सल्ले देऊन गेली.एव्हढ्या कार्यक्रमात तिची पाठ उघडी टाकणारे ब्लाऊज आणि हिरवी साडी मॅचिंग आणि चेहऱ्यावरचा ग्लो ... सारे शेजारणीने लगेच टिपले होते. तिचे कोणत्यातरी उद्योजकाशी लफडे असून त्याचमुळे ती यशस्वी झाल्याचे ती चवीने चघळू लागली. मला "रेप कल्चर" गूगल पेक्षाही भारीच सोपे करून समजावून सांगितले ... ह्याबद्दल शेजारणीला चहा तर द्यायलाच हवा...म्हणून मी चहा करायला उठले.

©🔏 यशश्री रहाळकर