झुबेदा

झुबेदा
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
                        माझ्या लहानपणी मी प्रचंड श्रीमंत होते..👶.माझ्या अवतीभवती भरपूर माणसे होती, त्या सगळ्यांचे माझ्यावर अतिशय प्रेम होतं आणि त्यांना भरपूर वेळ होता... माझं कौतुक करायला; माझ्या बाळलीलात रमायला😃 सख्खी चुलत मिळून चार घरे त्यात माझे बाबा मोठे ,मी घरातलं माझ्या पिढीतील पाहिलं बाळ.घरात पणजी पासून सगळे ... चुलत हा शब्द उगाच मध्ये लुडबुड करू नये इतका जीव लावणाऱ्या आजी नी आत्या ... सायकलवर फिरवायला एक काका , गोष्टी सांगून जेवू घालायला दुसरा काका ... जरा मोठी झाल्यावर मांजाची फिरकी पकडायला पतंग उडविणाऱ्या तिसऱ्या काकाच्या पाठी मी असायचे...रात्री उतरत्या टिणांवर झोपणे, वाळवण पळवणे, पोपट पकडणे, पतंग उडवणे आणि हुंदडणे .... आनंद ह्या शब्दाशी समानार्थी सारे.
               एक आत्या शिवणकाम शिकत होती .तिची मी पाहीली मॉडेल ..😄 नवीन style चे कपडे शिवून, तयार करून ती मला गावभर फिरवून आणायची. सगळ्यात धाकटी आत्या मला शनिवारी शाळा सुटली की तिच्या घरी मुक्कामी म्हणजे माझ्या काकू आजीकडे नेत असे ... रात्री सुरभी, झी हॉरर शो आम्ही जोडीनी पाहायचो... आठ आणे माझ्या बोरकूट आणि राजमलाईला मिळायचे ... माझा पॉकेट मनी 😆....ही आत्या सिनेमावेडी ... "मैने प्यार किया" तिने एकूण 26 वेळा टॉकीज ला पाहिला त्यात बरेचदा मी असायची मला तिकीट नसे मी फुकट सोबत 😍 ह्या माझ्या शनिवार रविवारच्या मुक्कामात मला ती भेटायची झुबेदा उर्फ झुबी
                झुबेदा ला सगळे झुबीच म्हणत... झुबी माझ्या काकू आजीकडची घरकामाची बाई...बाई या शब्दाच्या आसपास सुद्धा न जाणारं तिचं रपारपा चालणं मला आजही आठवतं. वय आजीहून जरा कमी जास्त ... पण रापलेली असल्यानं अधिक वाटे. काळपट पडलेले चांदीचे दागिने कानात गळ्यात असतं. हातात तसूभरही मागे पुढे करता येणार नाहीत एव्हढ्या काचेच्या बांगड्या... सगळ्यात जुन्या मागे तर नवीन पुढे याप्रमाणे त्या रंगीत असत. घेरदार परकरावर साडी निव्वळ गुंडाळलेली असे...पोपटी वर मोठी निळी भडक फुले ...कसे कुणास ठाऊक ?..लक्षात राहून गेले. पान खाऊन रंगलेलं तोंड... मात्र काम करतांना पान खायचं नाही अशी आजीची सक्त ताकीद असल्यानं ती खात खात येत असावी.
                     झुबी एक रत्नच होती😝 एव्हढी वर्षे आजीकडेच नव्हे तर साऱ्या गल्लीत ती कामांस कशी काय टिकली?? हा एक अजब प्रश्न मला सदैव पडे. ती सगळ्यांच्या चार पिढ्या जाणून होती....आपापल्या सोयीप्रमाणे कुणाला वहिनी /मावशी /काकू म्हणत असे. झुबी आली की घरासमोरील ओट्यावर फतकल मारून बसे मग लोटी भर पाणी घटाघटा पिऊन संपवे नी टोकाच्या हाय पीच मध्ये" मुडदा बशिवला त्याचा"  म्हणत सुरू होई ... एव्हाना चार बायका ओट्यावर जमत ... आता कुणाची पोरगी कुणा चा हात धरून पळून गेली , कुणी बायकोला मारले, कुणाला पाहायला पाहुणे आले होते, कोणाची सून कंटाळून माहेरी निघून गेली ह्याचे अत्यंत सखोल बारकाव्या सह निवेदन सुरू होई. इलेक्शन चे दिवस तर झुबीचा विशेष वर्ग भरे...कोण निवडून येणार कोण पडणार याचे दावे ती करायची. अमुक कार्पोरेटरचा तिने मुडदा बसवला असे कारण त्याने मतांसाठी दारूच्या बाटल्या सोडल्या असत... ... माणूस पिणार मग बायांना बडवणार...त्यापेक्षा पैसे द्यावे तेही बायांना म्हणजे चार दिवस पोरांना चांगलं चुंगल खाऊ घालता येईल असे तिचे मत ...🤗 .ते आटोपले की तिला कामं पडली आहेत ह्याची आठवण येई... मग तोंडाचा पट्टा आवरून ती हातांचा सुरू करे... माझे नाव तिला या जन्मात तरी येणारे नव्हते😄 ती मला बाली म्हणायची मी दिसली की दोन्ही हाताची बोटे मोडून दृष्ट काढायची
                     झुबी हाताळ होती ...आजी म्हणायची "ती चोरटी नव्हती " 😂 हा मला एक मोठ्ठा विनोद वाटायचा.ती हाताला लागेल ते पळवायची... डबे , डब्यांची झाकणे, चमचे,वाट्या, भांडे घासायची राखुंडी काहीही चालत असे. ती साबणाच्या चिपा सुद्धा पळवे ... एव्हढेच काय कपड्यांचा साबण ती परकर नी साडीच्या मध्ये भरपूर घासून घेई .🙆 एकदा तर तिने धान्याच्या कणगीत लपवलेला लाडूचा डबाच पळवला... आजीने तिच्या पाठी जाऊन तिच्याच घरी मिळवला सुद्धा....तर अश्या या तिच्या वैशिष्ठ्य पूर्ण गुणधर्मामुळे आमची ड्युटी तिच्यावर लावण्यात येई. ती काम करत असली की मोरीच्या दारात पाट मांडून आमची स्वारी विराजमान असे...☺मला गणपती बाप्पा झाल्याचा फील येई.तासभर तिच्या कामाच्या वेळेत ; अखिल ब्रह्मांडाचे ज्ञान तिच्याकडून मला आपसूक प्राप्त होत असे.
               "दुनिया मोठी वंगाळ " अशी पंचलाईन घेऊन हे बोधामृत सुरू होई...कधीकधी आजी तिला टोके "झुबे केव्हढी पोर आहे ती काय सांगत बसली आहेस काही कळतंय का तिला?"त्यावर झुबीचे उत्तर ठरलेलं " दुनिया मोठी वंगाळ हाये बाली  ...जेव्हढ्या लौकर कळन तेव्हढं बरं " तिने कोणती दुनिया पाहिली होती कोण जाणे?😢 एकदा झुबी नवऱ्याला पार बडवून रागातच भांडे घासीत होती... मला म्हणाली " बाले चार दिवस नवरा मारेल तर मार खायाचा पाचव्या दिवसी पूजा करायची त्याची .. " हातातले धुपाटने तिनी दात ओठ खात उगारले.. सहा सात वर्षांची असेन मी .. तेव्हाच ठरवलं होतं आपलं लग्न झालं की असच करायचं ..चार दिवस मारलं तर मारू देणार मी आणि पाचव्या दिवशी ....🙅 अर्थात तो दिवस पुढे आयुष्यात आला नाही. पण त्यावेळी नवऱ्याला मारणारी बाई म्हणून झुबी मला जाम सॉलिड वाटायची.
                   झुबीचे अत्यंत वेगळे वैशिष्ट्य म्हणजे ती काहीही विकून देत असे... बंद पडलेला रेडिओ , बिघडलेला टेप रेकॉर्डर, दांडी तुटलेले चमचे, चिरलेले डबे, मोडलेली बाज काहीही चांगला भाव देऊन विकून देत असे.. आता हे ती कुणाला विके कुणास ठाऊक. एकदा तर घड्याळाला बॉल लागून त्याचे काटे निखळले... तेही घड्याळ तिने विकून दिले. माझ्या बालसुलभ मनाला प्रश्न पडला " काटे नसलेले घड्याळ काय कामाचे?" झुबी म्हणाली... आपल्याला नको असलेली वस्तू कुणाला तरी उपयोगी असते फेकू नये विकून टाकावी....झुबी मोठ्या अभिमानाने सांगायची,"मी काहीही विकून देईन मुडदा द्या तोही विकून देईन." अर्थात मुडदे कुठून कसे आणायचे? हा प्रश्न मला पडला??? मी धावत काकू आजी कडे गेले आणि एका श्वासात सांगून टाकलं ," आजी तुझ्याकडे काही तोडके मोडके मुडदे आहेत का ? झुबी विकणार आहे?" सगळ्यांची हसून हसून पुरेवाट झाली .😆😆
            एकदा झुबी आली नी भूक लागल्याचे म्हणाली दोन दिवस तिने खाल्लं नव्हतं . आजीनी लगेच काय असेल ते पोळी भाकरी लोणचं तिला दिलं... आजी तशी मायाळू घासातला घास देणारी होती... मी झुबीला विचारलं " उपाशी कशी राहतेस ग तू?" झुबी हसत हसत म्हणाली," आई होशील तेव्हा समदं कळल ." ... पुढं आई झाल्यावर कधी उपाशी राहण्याची वेळ माझ्या सुदैवानं आली नाही पण वाक्याचा अर्थ मात्र तेव्हा खरा कळला. आता झुबी आहे की नाही ??माहीत नाही ... त्या काळात बायकांना तिची भूक समजत होती, तिचा चोरीचा हेतू नाही हेही समजत होतं. दुसरी बाई मिळणार नव्हती असं नव्हतं पण तिची पोरं बाळ ती पोसतेय ह्याची जाणीव ठेवण्या इतकं मोठं मन काकू आजीजवळ आणि चार बायकांकडे होतं. झुबेदा माझ्या आयुष्यातला सहृदयतेचा धडा आहे... एका स्त्री नं जात ,धर्म, आर्थिक परिस्थिती यांपालिकडे जात दुसऱ्या स्त्री ला समजून घेण्याची सहृदयता.... कदाचित झुबी म्हणायची ते खरं असावं , आई झालं की सारं जमत असावं ... शरीराबरोबर मनानीही  आई होता यायला हवं , नाही का !👍
©🔏 यशश्री रहाळकर
           नाशिक
         25/03/19