"पुरुषस्पंदन" कथा ७:- अगतिक

प्रशांतचा मध्यरात्री 2 वाजता फोन आला... अर्धवट झोपेतच मी तो उचलला..

"मामा! मामा .. please असशील तसा ताबडतोब निघून ये.मला तुझ्या मदतीची गरज आहे..."

मी बसल्या जागीच उडालो काय झालंय काय नेमकं? मध्यरात्री प्रशांतचा फोन आला की भास झालाय.. ह्या विचारात सावरून बसलो तर "ही" सुद्धा जागीच होती..

"अहो! एव्हढ्या रात्री एकटे नका जाऊ मी सुद्धा येते."

ही म्हणाली आणि हे खरं असल्याची खात्री पटली.. आम्ही तडक गाडी काढून प्रशांतच्या सोसायटीत शिरलो.. वॉचमनच्या हजार प्रश्नांना पार करत.. 8व्या मजल्यावर पोहोचलो... पाहतो तर प्रशांत अपराध्यासारखा बाहेर उभा...... तेही शॉर्टस आणि बनियन वर... ....

प्रशांत माझा एकुलता एक भाचा.. लहान गावात शेतकरी कुटुंबात दोन बहिणींच्या पाठीवर जन्माला आलेला.. माझ्या ताईचा हा लेक .. अतिशय हुशार ,मेहनती. स्कॉलरशिप मिळवून शिक्षण घेतलेला ... अर्धवेळ नोकरी करून इंजिनिअरिंग पूर्ण केलेला प्रशांत चांगल्या नोकरीत लागला.. आता पुण्याला रहायचे म्हणजे घर हवेच..मग आम्ही दोघे मामा-भाचे त्याच्यासाठी घर शोधत फिरू लागलो.. सगळं आयुष्य सरूनही मी अजून स्वतःचं घर घेऊ शकलो नव्हतो. शेवटी होम लोन आणि ताईचे चार दागिने ह्यांची जुळवाजुळव करत हा फ्लॅट प्रशांतने घेतला... 2BHK असला तरी स्वतःचा होता त्याचा आनंद निराळाच होता. आता आम्ही प्रशांतसाठी सुयोग्य मुलगी शोधू लागलो... तसेही स्वतःचे स्वतः जुळविणाऱ्यांतला आमचा प्रशांत नव्हताच. ताईचे म्हणणे पडले.. 

"तुमच्या पुण्याची पोरगी नको बाबा...आपल्या गावाकडची बघ. शिकलेली बघ, तुला पटेल तशी कर पण इकडची नको..... प्रशांत! आमच्या काही अपेक्षा नाही तुझ्याकडून... आम्ही आमचे तिकडेच राहू पण कधीमधी येता येईल चार दिवस अशी मुलगी बघ. सणवार निगुतीने करणारी , माणसं सांभाळून घेणारी असू दे म्हणजे झालं. "

योग जुळून आले की सगळं जुळून येतंच.. म्हणतात ना! अगदी तस्स झालं. ताईच्याच गावचे ठिकाण चालून आले ... वडील शिक्षक, तिघी बहिणी त्यातली मुक्ता धाकटी. तिच्या मानसी आणि माधवी ह्या दोघी बहिणींचे लग्न होऊन वर्षे लोटली होती.. देशपांडे दाम्पत्याचे वय पाहता..मुक्ता त्यांना अगदी उतारवायात झाली असावी. मुक्ता सुद्धा इंजिनिअर आणि कंपनीत चांगल्या नोकरीत होती.पत्रिका 32 गुणी जुळली... साधेपणाने साखरपुडा झाला... तिच्या साखरपुड्यात फक्त दोघी बहिणी कुटुंबाविना एकट्याच आल्या हे जरा खटकलं.. बहिणी मुक्ताच्या मानाने सुमारच होत्या, जेमतेम बारावी शिकलेल्या , शेजारच्याच खेड्यात लग्न करून गेलेल्या त्यामुळे मुक्ता अधिकच उठून दिसत होती.  बोलायला मोकळी आणि आत्मविश्वासाने बोलणारी मुक्ता सगळ्यांनाच प्रभावित करून गेली.

साखरपुड्याला उपस्थित एक शेजारी मला बाजूला घेत खाजगीत म्हणाले,

"ही मुलगी भाच्यासाठी करतांना विचार कर बाबा! सर भला माणूस आहेत..पण आई म्हणजे आग रामेश्वरी आहे पोरगी बंब सोमेश्वरी नको निघायला."

लहानसं गाव , हळूहळू काहीबाही कानावर येऊ लागलं.. विशेषतः मुक्ताच्या आईविषयी लोक वाईट बोलत.. म्हणजे बाई कजाग आहे, कुणाशी पटत नाही, नवऱ्याचा अगदी बैल केलाय वगैरे वगैरे .. मनांत प्रश्न निर्माण झाले की काय करावे आता? प्रशांतच्या मनात मुक्ता भरली असावी, सर्वार्थाने दोघे एकमेकांना अनुरूप होते... प्रशांत म्हणाला..

"मामा! मुलीच्या आईशी काय करायचं आहे .. मुलीबद्दल तर काही वाईट ऐकलं नाही ना?? झालं तर मग.."

मग आम्ही ह्या चर्चेला विराम दिला. ताई आणि मी दोघेच भावंड, आईबाबांच्या नंतर आम्हीच एकमेकांना होतो... त्यामुळे आम्ही चांगले पंधरा दिवस आधी लग्नाच्या तयारीला गावी गेलो. योगायोगाने शेजारच्याच गावात शिक्षक असणारा माझा मित्र बसमध्ये भेटला आणि प्रवासभर आमच्या गप्पा सुरु झाल्या. प्रशांतच्या लग्नाविषयी त्याला सांगितलं आणि आग्रहाचे आमंत्रणही देऊन टाकलं... देशपांडे सरांची मुलगी आहे हे कळताच त्याचा चेहरा खर्रर्रकन उतरला.. थोडा वेळ स्वतःशीच विचार करत तो शब्दांची जुळवाजुळव करू लागला...

"नीट चौकशी केली आहे ना तुम्ही? म्हणजे आता बोलू का नको तुझ्याजवळ.."

मीच त्याला काय ते स्पष्ट सांगण्याची विनंती केली...

" माझ्याच घरमालकांची सून म्हणजे देशपांडे सरांची मोठी लेक मानसी... आईचा प्रचंड पगडा होता मुलीवर.. सर तर थरथर कापायचे बाईला... बाई जमदग्नीचा अवतार. पहिल्यांदा माहेरहून आली तर मानसीच डोकं बिथरलं होतं... प्रकरण खूप चिघळलं.. अगदी टाकून देण्यापर्यंत वेळ आली..मग मध्यस्थाने लक्ष घालून मिटवलं.. दुसरीही लेक चार वर्षे माहेरीच होती .. तेही मॅटर नुकतंच मिटवलं सरांनी... दोन्ही जावई एव्हढेच काय सासरचे कुणीच देशपांडेंकडे जात येत नाही.. अतिशय भयंकर बाई आहे..."

माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली... वर तो म्हणाला..

"तुझा भाचा तो माझाही भाचा .. म्हणून काळजीपोटी सांगितले बाबा.. मात्र माझं नाव मध्ये घालू नकोस ..ती बाई आमच्याकडे तमाशा करायची... गल्लीत सगळ्यांशी भांडली आहे म्हणे ती..."

मी उदास मनानेच घरी परतलो.. ताई आणि भावजींना सगळी परिस्थिती समजावून सांगितली... "हे लग्न मोडावे" असे स्पष्ट मत सुद्धा मांडले.. आता काही दिवसांवर लग्न आले असतांना प्रशांत ते मोडायला तयार नव्हता.. शिवाय सांगोवांगी गोष्टी कितपत खऱ्या असतात?? लग्न मोडायला ठोस कारणही नव्हतं... अखेर लग्न झालं... प्रशांत आणि मुक्ता आनंदात होते..मुक्ता गावी आली की चांगली वागायची ...दोघांचं बरं चाललं होतं.. हे बघून माझ्या जीवनात जीव आला.

पुण्यालाही आमचे एकमेकांकडे येणे जाणे होतेच... मुक्ताच्या स्त्री स्वातंत्र्याच्या कल्पना जरा गडद होत्या .. म्हणजे पुण्याच्या घरी दोघांची कामे अगदी वाराप्रमाणे वाटून घेतलेली होती.. बाकीच्यांना ह्याचे नवल वाटत असेल पण दोघे नोकरीत म्हटले की हे ओघाने आलेच.. तशी प्रशांतला सगळ्या कामांची सवय होतीच. सहा सात महिने आनंदात गेले... स्त्रियांना होम लोनचा एक टक्का कमी व्याजदर लागतो म्हणून प्रशांतने मुक्ताचेही नाव घरावर जोडून घेतले... पहिले वर्ष सणवार , गावी जाणे येणे, फिरणे ह्यात सहज निघून गेलं. लग्नाचा पहिला वाढदिवस साजरा करायला प्रशांतने उटीचे बुकिंग केलं... आणि निघण्याच्या आदल्या दिवशीच सासू सासरे घरात हजर... मुक्ताच्या आईचा पाय मुरगळला असे क्षुल्लक निमित्त पुढे करून ते आले होते..प्रशांतने , 

"त्यांना राहू दे आपण ठरल्याप्रमाणे चार दिवस  फिरून येऊ असे सुचवले."

मात्र मुक्ताने स्पष्टपणे नकार दिला...

"माझ्या आईच्या जागी तुमची आई असती तर..."

"तरीही मी हेच म्हटलं असतं..." प्रशांत उत्तरला शब्दाला शब्द वाढत गेला आणि कडाक्याचे भांडण झाले...

उटीचे बुकिंग रिफंड होणार नव्हते.. पैसे वाया जाऊ नये म्हणून प्रशांतने ते मला आणून दिले... मधल्या मध्ये आम्हीच दोघे उटी फिरून आलो... एव्हाना चार दिवसांत भांडण आणि अबोल्याने रौद्र रूप धारण केले होते... मी कसेबसे दोघांची समजूत घालून आलो... कुरबुरींना सुरुवात झालीच. मुक्ताची आई काय शिकवायची कोण जाणे पण मुक्ता सतत रुसून तरी बसायची किंवा भांडत तरी असायची .. दोन महिने झाले तरी सासू सासरे गावी परत जायचं नाव घेईनात तेव्हा प्रशांतने विषय काढला असता..

"मुक्ता आमची मुलगी नसून मुलगाच आहे.. आम्ही तिच्या शिक्षणासाठी एव्हढा खर्च केला... " 

वगैरे मुक्ताच्या आईने बोलून दाखवले.. चार महिन्यांनी तर त्यांनी गावाकडच घरच विकायला काढलं.. प्रशांतच्या घरात शांतीपूजा न झाल्यानेच असे होते आहे असे आमच्या ताईसाहेबांना वाटल्याने तिने पूजेचा घाट घातला... सगळे पाहुणे जमले.. आतापावेतो मुक्ताचे डोके फिरून गेलेले होते... एक बेडरूम तिच्या आईवडिलांनी बळकावून ठेवली होती .. सासूबाई मुळीच तिथून हलत नसतं.. आमची बिचारी ताई स्वतःच्या लेकाच्या घरात किचनमध्ये झोपायची.. सकाळी घाईघाईने आंघोळ उरकून पूजेला बसायला निघालेल्या प्रशांतने...  त्याच्यापाठी आंघोळीला जाणाऱ्या मुक्ताला आपले बनियन अंडरवेअर पिळून टाकण्यास सांगितले.. मुक्ताने सगळ्यांच्या देखत डस्टबिन मध्ये ते पेटवून दिले..

आणि पहिला झटका बसला... आम्ही सगळेच अवाक झालो.. मुक्ता टोकाच्या शांतपणे म्हणाली..

"पूजा तुझ्या आईला करायची आहे प्रशांत, कपडेही तुझेच होते...यापुढे मला अशी अपमानास्पद वागणूक दिली तर उद्या कपड्यांच्या जागी मी स्वतःला पेटवून घेईन... तुम्हा सगळ्यांना आयुष्यभरासाठी तुरुंगात सडवत ठेवण्याची व्यवस्था करून..."

तिचा एकेक शब्द आम्हाला हादरवून सोडत होता...आपल्या मुळे लेकाच्या संसारात अडचण नको म्हणून ताई आणि कुटुंबीय लगेच गावी परतले... दिवसेंदिवस प्रशांत आणि मुक्ताच्या नात्यामधील ताण वाढत गेले... एक दिवस खंगलेला, दाढी अस्ताव्यस्त वाढलेला प्रशांत माझ्याकडे येऊन रडू लागला..

"मुक्ता अंगाला हात लावू देत नाही. सतत भांडते, सतत जीव देण्याची धमकी देते...मुक्ता रोज उशीखाली सुराच घेऊन झोपते..."

बिचारा प्रशांत हल्ली हॉलमध्ये झोपायचा..मी शेवटी देशपांडे सरांशी ह्या विषयावर सविस्तरपणे चर्चा केली.. आणि त्यांनी गावी परत जावे अशी विनंती केली... माणूस सगळे जाणून होता.. इतके वर्ष मुलींकडे पाहून त्यांनी त्या भांडकुदळ बाईशी जुळवून घेतले होते.. त्यांनी गावी परत जायचे घरी डिक्लेअर केलं आणि मुक्ता आणि तिच्या आईने रौद्ररूप धारण केलं... पोलीस स्टेशनला जाऊन मुक्ताचा शारीरिक आणि मानसिक छळ होत असल्याची तक्रार त्या नोंदवून आल्या.. प्रशांतला चौकशीला पोलीस स्टेशनला बोलवून चांगलाच दम देण्यात आला... कसंबसं मी त्याला सोडवून आणलं.. घरी येताच विकृत हसत मुक्ता म्हणाली..

"काय मामा! झाला का पोलिसांचा पाहुणचार .. पुन्हा माझ्या वडिलांना दम देऊन गावी जायला सांगितले तर तुमच्या भाच्याला आयुष्यातून उठवेन .."

आम्ही दुसऱ्याच दिवशी तडक वकील गाठला... मानसिक छळाचे कारण पुढे करत... मुक्ताला डिव्होर्सची नोटीस पाठवली... असे भेदरून दडपणाखाली प्रशांतने कसे जगावे ? आणि किती दिवस? नोटीस मिळताच... मुक्ताने शांतपणे सांगितले..

"प्रशांत तुझ्यासारख्या बुळ्या बरोबर मला संसार करण्यात काडीचाही रस नाही.. तू घर सोडून जा मी लगेच सह्या देते... मग तू मोकळा मी सुद्धा मोकळी.."

ज्या घराचे हप्ते प्रशांत भरत होता त्यासाठी ताईने दागिने मोडले ते घर प्रशांतने का सोडायचं.. आम्ही उलट तिलाच घर खाली करण्याची नोटीस दिली.. त्या रात्रीही भांडण वाढत गेले आणि तिने अंगावर रॉकेल ओतून घेतले.. 

"लावू का काडी?? लावू.. लावू ? ..." 

म्हणत प्रशांतला घराबाहेर काढलं. .. नेसत्या कपड्यानिशी...त्या मध्यरात्री प्रशांतला मी माझ्या घरी घेऊन गेलो ... आता आम्ही त्याचे घर त्याला मिळावे म्हणून प्रयत्न करत आहोत... मुक्ताने डिव्होर्स द्यायला नकार दिला आहे.. तिच्या मते प्रशांतने घरी येऊन रहावे... तिला भाऊ नसल्याने वृद्ध आईवडील तिची जबाबदारी आहेत आणि ह्याची तिने लग्नापूर्वीच कल्पना दिली असल्याचेही तिने कोर्टाला सांगितले... कोर्टाने प्रशांतला त्याच्या घरी जाण्याचा हक्क दिला पण प्रशांत मुक्ताच्या मानसिक छळाला आणि जीव देण्याच्या धमक्यांना अतिशय घाबरून गेला आहे... त्याला मुक्ता आणि तिच्या आईवडिलांनी घर रिकामे करून द्यायला हवे आहे....  मात्र हे डिव्होर्स होईपर्यंत शक्य नाही त्यात मुक्ताचेही नाव घरावर लागले असल्याने ती हक्क सोडत नाही तोवर घर तिचेही आहेच...

असा हा सगळा गुंता होऊन बसला आहे....

कोणत्या चुकीची शिक्षा भोगतोय प्रशांत?? साधं सरळ असल्याची की बायकोचं नाव घराला जोडल्याची...??? की

चौकशीत अनेकांनी विरोध करूनही लग्न केलं त्याची...??

✒️ यशश्री रहाळकर