ओढ्याकाठचं गूढ

बज्या सावकाराचा एकुलता एक तरणा पोरगा.... मोठ्या भयानक पद्धतीने मेला... ओढ्याच्या शेजारी त्याचं प्रेत झाडीत सापडलं तेव्हा ते चांगलंच फाडून खाल्लं होतं रानटी कुत्र्यांनी... कसंबसं गुंडाळत दहन करायला चौथऱ्यावर ठेवलं... सारा गाव तिथं लोटला होता. सगळ्या गावावर शोककळा पसरली होती.लोकांच्या डोळ्यातलं पाणी थांबत नव्हतं. सरपंच आप्पासाहेब... सावकारांच्या खांद्यावर हात ठेऊन धीर देत होते ..

"सावरा स्वतःला... अग्नी संस्कार पूर्ण करा"

सावकार सगळा दुःखाचा भार फेकत त्यांना म्हणाले...

"सरपंच तुमाला पोर ना बाळ! पोटाच्या तरण्या लेकराचा अग्नी देनं काय असते ? त्याच्या तिरडीचं वझं काय असतंया... तुमाला कळायचं न्हाई."

स्वतःच्या दुःखाने होरपळल्यावरही माणसे किती स्वार्थी होतात इतरांना डागण्या देतांना त्यांना काय आनंद मिळतो देव जाणे?? सरपंच डोळ्यांतले पाणी पुसत शांतपणे बाजूला सरकले. चिता रचली गेली आणि अग्निडाग देणार तोच कुठून तरी मरी बाई तिरासारखी धावत आली... तिच्या हातातली थाळी आणि प्याला ती जोरजोराने बडवू लागली.... 

"भूता वढ्याच्या भूता.... तुला समदं कळते बापा! न्यावं झाला ... न्याव झाला भूताच्या दारी..."

म्हणत केस पिंजारलेली मरी बाई भेसूर आवाजात थाळी वाजवू लागली.... जमलेल्या सगळ्या गावच्या अंगावरून सरसरून काटा आला....भेदरून सगळे मागे सरकले..

उन्मादाने मरी बाई प्रत्येकापुढे थाळी वाजवत म्हणून लागली...

"तू बी मरनार , हा बी मरनार... वढ्याच भूत कुनाला सोडणार न्हाई..."

खदाखदा हसत मरीबाई निघून गेली. ... वर्षभरापूर्वी मरीबाई अशी नव्हती आणि पिंपळगावही असे नव्हतेच...

********************************************

पिंपळगाव तसं चांगलंच आडवळणाचं गाव... एका बाजूला निबिड जंगल ....दुसऱ्या बाजूला लांबच लांब डोंगररांगा. थेट संपर्क म्हणावा तर फक्त एकट्या वडगावशी... बोडक्या पठारावरून पल्याड पायवाट दाट झाडीतून जायची ती उतरली की वडगावचा रस्त्या लागायचा...त्यापुढे मोहंगाव मग पानोळा ... पानोळा मोठं तालुक्याचं गाव ..त्याच्या पुढे हाय वे लागायचा...काही सामान आणायचं झालं तर पानोळा गाठावा लागे. तसा पिंपळगावच्या दक्षिण दिशेला एक ओढा होता ... त्याला बारमाही पाणी असायचं पण सहज ओलांडून जाता यायचं... पावसाळ्यात मात्र तिकडे कुणी फिरकायचा नाही पाण्याला फार ओढ होती... शिवाय जवळच डोंगर म्हणून पाऊस धो धो कोसळायचा. हा ओढा ओलांडला आन् चार शेतं पालथी घातली की थेट पानोळ्याचा रस्ता गाठता यायचा. मग पिंपळगावचे तरणे गडी ओढा ओलांडूनच पानोळा गाठत...काय हवं नको समान आणत ,माल विकत आणि संध्याकाळी पुन्हा ओढा ओलांडून माघारी येत. 

पिंपळगावची लोकवस्ती फार नव्हती ... बहुतेक शेतकरी, काही मेंढपाळ, गुराखी, कुंभार ... वगैरे कष्टकरी समाजाची वस्ती उताराच्या खालच्या अंगाला .. त्यांची छोटी बैठी घरे होती. गावाच्या वरच्या बाजूला मजबूत दुमजली घरे होती ... ही वस्ती पाटील, सरपंच , पोलीस पाटील, सावकार वगैरे धनिक लोकांची होती. गाव तसे सधन होते... पीक-पाणी उत्तम येत होते... जमीन सुपीक होती. गाव एकमेकांना धरून , एकोप्याने राहत होते.... शिवाय गावचे सरपंच आप्पासाहेब कोलते मोठं धुरंदर नेतृत्व होतं... एवढ्या आडगावात वीज, टीव्ही  सगळं आणलं ना गड्याने !...फार खटपट्या माणूस.. तालुक्याला सतत चकरा मारायच्या, नव्या प्रकारचे बियाणे , खते , सरकारी सुविधा मिळवायच्या, गावाचा विकास कसा होईल ? ह्या ध्येयाने हा माणूस झपाटलेला असायचा. गावापर्यंत पक्का रस्ता व्हावा म्हणून पार मंत्र्यांना गाठून अर्ज लिही, विनंत्या कर ह्या साऱ्या प्रयत्नात सध्या ते बुडालेले असायचे. पिंपळगावचा विकास , तिथली शांतता आणि गावातील एकोपा ह्या सगळ्यापाठी आप्पासाहेबांचा हात होता.

ओढ्याच्या शेजारी एका जुन्या दगडी वास्तूचा चौथरा होता. गावातील प्रेतांच्या दाहसंस्कारांसाठी त्या चबुतऱ्याचा वापर केला जाई. ओढ्याच्या शेजारी एकुलती एक झोपडी होती... मरीबाईची. मरीबाई ढोर... कान्या ढोराची बायको... कान्या परंपरेने प्रेतांच्या दहनासाठी उत्तरकार्ये करायचा... चिता रचणे त्यासाठी कोरडी लाकडे ठेवणे, प्रेताला शेवटचे तूप लावून तयार करणे, गोवऱ्या रचणे मग अस्थी गोळा करणे त्यातल्या निवडक पुढच्या विधींना देऊन  बाकीच्या सगळ्या राखेसह गोळा करून टोपल्यात घेऊन, पायी चालत जाऊन पुढच्या खोल डोहात टाकून येणे... अशी सगळी कामे त्याच्या वाडवडीलांपासून केल्या जायची. बदल्यात ओढ्याकाठच्या जमिनीचा तुकडा त्याच्या मालकीचा होता. ओढ्याकाठच्या जमिनीत भाज्या उत्तम पिकायच्या... त्यामुळे तसा तो सधन होता. पण त्याचं काम हे असं.. म्हणून तो आणि त्याच कुटुंब ओढ्याकाठी रहायचं. त्याची झोपडी मजबूत होती... शिवाय चार शेळ्या , 2 गाई, काही कोंबड्या असा सगळा गोतावळा होता. तशी गावात फार माणसं नव्हतीच... शठी सामाशी कुणीतरी म्हातारे खपायचे ... बाकी त्याचा भाजीचा मळा आणि गुरं होतीच... भाज्यांना  आठवडी बाजारात तालुक्याला चांगला भाव मिळायचा. कान्या आणि मरीबाईची बरीच लेकरं मेली फक्त एक लेक वाचली सावित्रा... चांगला शहरातला श्रीमंत जावई पाहून कान्यानी तिचं लग्न लावून दिलं पण काय झालं कोण जाणे ?... तिचा नवरा मेला आणि सावित्राला सासरच्यांनी पांढऱ्या पायाची म्हणून परत पाठवले. ह्या धक्क्याने हबकी खाऊन कान्या ढोर जो बसला तो उठलाच नाही. आता त्याची सगळी कामे त्याची बायको मरी करू लागली... मरी निडर होती आणि गावात दुसरी सोयही नव्हती... सारे गाव तिला मरीबाई म्हणायचे... मरी खमकी होती. तिच्या लेकीला सावित्राला तिने धीर दिला ... सावित्राला पुढे लेक झाली... सुंदरा तिचं नाव... आता ह्या तिघी त्या ओढ्याजवळ रहायच्या. ना कसली भीती ना स्मशानाचे भय... 

"ज्यांचा उभा जन्म मसणात गेलाय त्यांना काय त्याचं?"

मरीबाई म्हणायची. सावित्राची लेक सुंदरा तिचा जीव का प्राण होती... ती नावाप्रमाणेच दिसामासी जास्तीच सुंदर दिसू लागली होती... दहा वर्षे जेमतेम गाठले नाही तोच ती पौर्णिमेच्या चंद्रासारखी टपोरी दिसत होती. गोरापान रंग, मोत्यागत शुभ्र दात... हसली की चांदण सांडायचं. काळेभोर टपोरे डोळे आणि वयाच्या मनाने अधिक झपाट्याने वाढलेला उमलता देह....तिला पाहून आता मरीची चिंता वाढू लागली होती... 

"देवा! ह्या चंद्राच्या तुकड्याला माज्या गरीबाच्या झोळीत का रे बाबा टाकलं..."

आता तिच्यासमोर वेगळीच समस्या निर्माण झाली होती.. गावातली तरणी टवाळ पोरं उगाचच तळ्याकाठी चकरा मारायला लागली होती... वयात येण्यापूर्वीच उमललेल्या ह्या कळीचा गंध नको त्या लोकांपर्यंत पसरला होता... सुंदरा बिचारी भाबडी होती... ना नजरा तिला कळत होत्या ना स्वतःच्या देहातले बदल... मनानं पोरचं होती ती... कुणी शहरातून काहीबाही आणत... सुंदराला जवळ बोलवत. एखादा गडी चॉकोलेट देई, कुणी नवं कापड पुढे करी... पण मरीची करडी नजर असायची म्हणून जरब होती. मरी एकदिवस वैतागून म्हणाली...

"ह्या असल्या मानसांपरीस ओढ्याची भूतं बरी!"

एकदिवस कहरच झाला.... काही माजोरडी श्रीमंत पोरं पानोळ्याहून चिक्कार दारू ढोसून आली आणि त्यांनी सुंदराला उचलून नेण्याचा प्रयत्न केला... मरी आणि सावित्रा घरी होत्या म्हणून बरं! बेदम ठोकलं पोरांना... त्या रात्री मरी सरपंच आप्पासाहेब कोलतेंच्या वाड्याला गेली... तिने आपल्याला मदत मिळावी म्हणून पदर पसरला. आप्पासाहेबांनी त्या टवाळांच्या घरी जाऊन चांगलं धमकावलं... पुन्हा असं काही करणार नाही अशी ग्वाही गावातल्या लोकांकडून चावडीवर घेऊनच मरी बाई घरी परतली.

काही दिवस ह्या सगळ्याच्या धाकाने शांततेत गेले... आता मरीच्या सुंदराच्या वाट्याला कुणी जायचं नाही. एक दिवस मात्र काळोख घेऊनच उगवला.... आठवडी बाजाराला न्यायला बऱ्याच भाज्या तयार होत्या... झपाझप पावलं टाकीत ओढा ओलांडून मरीबाई पल्याड गेली... चार शेतं तिने काही मिनिटांत पालथे घातले. भल्या पहाटे निघून सकाळीच तिने पानोळ्याचा बाजार गाठला. तिच्या भाज्या ताज्या रसरशीत असायच्या... दोन तासांत पार टोपली रिकामी झाली... ह्या वेळी चिक्कार भाव येता झाला... मरीच्या आयुष्यात स्वतःचं होतंच काय. तिनं आपल्या लेकीला सावित्राला छानसा खण घेतला... तिच्या मनात आलं...

" बिचारी पोर माजी! तरुनपनीच नवरा गेला काही हौसमौज जाली न्हाई.तरी कद्दी काय मांगीतलं न्हाई का हट धरला न्हाई "

"सुंदरानं बजावलं होता येताना जिलेबी आन म्हून..."

त्या पिल्लावर मरीचा खूपच जीव होता तिच्यासाठी जिलबी आणि शेव बांधून घेत ... मरी परतेच्या वाटेला निघाली तोच सोसाट्याचा वारा सुटला... अचानक काळे ढगांचे राक्षस नाचू लागले... विजांच्या थाळ्या कडकडा वाजू लागल्या आणि मुसळधार पावसाला सुरवात झाली... हा अवकाळी पाऊस घात करून गेला... कसाबसा एका टपरीत आसरा मिळाला तिला... आता ओढा ओलांडणे तर शक्यच नव्हते. तिने गाड्यांची चौकशी केली... टपरीचा पोऱ्या भला माणूस होता... तिला म्हणाला...

"म्हातारे ह्या वादळ वाऱ्यात कुठेतरी अडकशील? मुश्किल व्हील घरच्यासनी... त्यापरीस रात हिथ काढ ... पाऊस पहाटे थांबला की नींग..."

मरीला पटले त्याचे... त्याने तिला चहा आणि पावाचा तुकडा दिला आणि थकली भागली मरीबाई क्षणात झोपून गेली... सकाळी पाऊस थांबला होता सगळं शांत झालं होतं... पोऱ्याचे आभार मानत ती निघाली... ओढ्याला खूप पाणी असणार तो ओलांडणे अशक्य होते... मग मजल दरमजल करत मोहंगाव, वडगाव करत... पिंपळगावचा रस्ता तुडवत मरीबाई घरी पोहोचली... सूर्य माथ्यावर आला तरी गुरं दाव्यालाच होती... त्यांना ना चारा ना पाणी... क्षिणलेल्या तिने हातपाय स्वच्छ धुतले अंगणात बसकण मारत आवाज दिला...

"सावित्रा ए पोरी वाईच घोटभर चा टाक वं!सुंदरा... इ पिल्ला..."

आतून काहीच प्रतिसाद आला नाही तशी तिने आत धाव घेतली खोपटात कुणीच नव्हतं... 

"आता कुटं गेल्या असतील माय.. ह्या येळेला..."

मरी बाई जरा घाबरलीच... आणि आजूबाजूला धावत लेक आणि नातीला शोधू लागली....दोघींचा कुठेच पत्ता नव्हता... अखेर तिने गावात धाव घेतली दिसेल त्याला विचारत सुटली...

" माजी सावित्रा पायली का? माजी सुंदरी आलती का?"

शेवटी तिने सरपंचांकडे मदतीला म्हणून धाव घेतली... सरपंच आप्पासाहेब काही लोकांना बरोबर घेऊन  चहू बाजूंनी शोधायला निघाले... "पोर सुखरूप सापडायला हवी" त्यांचं मन देवाचा धावा करत होतं. ह्या सगळ्यांत संध्याकाळ झाली... मरीबाई आता घायकुतीला आली होती... एव्हढ्यात कुणीतरी ओढ्याच्या पल्याड झुडपात काहीतरी अभद्र दिसल्याचे सांगितले... सगळ्यांनी तिकडे धाव घेतली... मरीची लेक सावित्राचा देह काट्यांच्या झाडीत अडकला होता... देहावर बोटभर वस्त्र नव्हते... आणि जागोजागी ओरबाडल्याच्या खुणा होत्या...  पाहताच दगड मनाच्या पुरुषमंडळींनी सुद्धा तोंड फिरवले... म्हातारी मरीबाई गपगार झाली ...ती गोठून गेली होती. काय हा अमानुषपणा.... बघणाऱ्याचे काळीज कापत होते. कुणीतरी आणून कपडा टाकला आणि देह गुंडाळून चौथऱ्यावर टेकवला... एव्हढ्यात ओढ्यात एक प्रेत तरंगत असल्याचे कुणीतरी सांगितले....  सुंदरा! सुंदराच होती ती... तिचा देह देखील विवस्त्र होता ... तिच्या गोऱ्यापान देहावर जागोजागी हिरव्या निळ्या खुणा दिसत होत्या... तिच्यावर अमानुष लैंगिक अत्याचार झाले असावेत... आता मात्र मरीबाईने मूठ तोंडावर नेली आणि ठो ठो बोंब मारली.... तिला पुरतं वेड लागलं होतं.... गावातल्या लोकांकडे पाहून ती शिमगा करू लागली....

"कुनाचं भलं व्हनार न्हाई मेल्यांनो !... मी होऊ द्याची न्हाई. . काय बिघडवलं होतं माह्या लेकरांनी ... एकेकाला पाहून घेईल...वढ्याचं भूतं येईल न्यावं दिलं"

म्हातारीचं पार मानसिक स्वास्थ्य बिघडलं होतं... गावप्रमुख म्हणून सरपंच्यांनी अग्नी दिला. त्या बिचाऱ्यांच्या केसेस कोण नोंदवणार आणि तालुक्याला त्यासाठी कोण जाणार?? गावातल्या पंचांनी असा निष्कर्ष काढला की गावाबाहेरच्या काही लोकांचे किंवा लुटारूंचे हे काम असावे, नंतर ते ओढ्यापलिकडे पळून गेले असावेत . शेवटी गरीबाचं मरण स्वस्त असतं हेच खरं...हळूहळू तो विषय मागे पडला... मरीची अवस्था फारच वाईट होती... केसांच्या जटा, अंगावर मूठभर मांस नाही, हाडांचा सापळा झालेली मरी भयंकर दिसायची. आता कुणी गेलंच तर शेजारच्या वडगावातून माणसं येत आणि क्रियाकर्म होत... मरी आणि तिच्या कुटुंबाची गरज गावाच्या दृष्टीने संपली होती. 

बरोब्बर सहा महिन्यांनी... एका शनी अमावस्येला मरी ओढ्याच्या काठावर बसून काहीतरी करत असल्याचे गावकऱ्यांनी पाहिले... पहिले तिच्या ह्या वेडेपणाकडे। ओढा ओलांडून येणाऱ्या गावकऱ्यांनी दुर्लक्ष केलं पण नंतर तिची कसलीशी पूजा चालू असल्याचे पाहून गंमत म्हणून बघत बसले.... मरीने ओढ्याच्या भूताचे आवाहन केले... आणि जाळ पेटवला... त्यात काय घातले कुणास ठाऊक?? पण त्याचा करपट वास उभा आसमंत भरून राहिला.मग मरीने एक काळा बोकड आणून त्याचा बळी दिला ... रात्र चढत जाऊ लागली तशी तिने आपले कपडे उतरवले आता विवस्त्र हाडांच्या देहावर तिने त्या बोकडाचं रक्त फासलं... आणि हातातली थाळी वाजवत भयाण बोंब मारली.... तिचा हा अघोरी प्रकार पाहून सगळे प्रेक्षक जीव मुठीत धरून आपापल्या घराच्या दिशेने पळत सुटले...

क्रमशः......

✒️ यशश्री रहाळकर

★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★

ओढ्याकाठचं गूढ 2

"मरीबाईने ओढ्याचे भूत जागे केले" ... लोक म्हणून लागले. आता मरीबाई दिवसरात्र ओढ्याच्या काठावर रहायची ... ऊन वारा पाऊस सगळं सगळं तिचा कृश सुरकुतलेला देह मुकाट पचवत होता. ती बरेचदा लोकांना कुणाशी तरी बोलत बसलेली दिसायची... पण समोर कुणीच नसायचं... काही लोक म्हणायचे ,"मरीच्या डोक्यावर परिणाम झालाय.. वेड लागलंय तिला..." काय खरं होतं कोण जाणे?? पण सावित्रा आणि सुंदराच्या अश्या अघोरी मृत्यूनंतर ती माणसांतून उठली होती. साहजिकच होतं ना ते! त्या दोघींवर ज्या कुणी अत्याचार केले होते तो नक्की सैतानाच्या काळजाचा असणार ह्यात शंकाच नव्हती. सावकाराचा लेक बज्याच्या मृत्यूनंतर लोक ओढ्याकडून जायला भिऊ लागले..... दुसरे असेही कारण होतेच की गावातल्या बहुतेक तरण्या बाप्याचा सुंदरा नावाच्या फुपाखरावर डोळा होता... प्रत्येकाने कधी ना कधी तिला भुलवायचा प्रयत्न केला होताच. न जाणो  ओढ्याचं भूत मानगूट धरायचं.... लोकांनी ओढ्याची वाट आता फक्त दिवसा उजेडी वापरायला सुरुवात केली... तिन्हीसांजेला देखील तिकडून कुणी यायचे नाही... पावसाळा सुरू झाला आणि ओढ्याची वाट तशी निर्मनुष्य झाली.

एका संध्याकाळी पाटलांचा किशा ओढ्याकाठाकडून पळत , बोंब मारत गावात शिरला... पळून पळून त्याच्या तोंडाला फेस आला होता. मरण जवळून पाहिल्यागत तो भेदरला होता.  काट्याकुपाट्यातून धावून त्याचे हात पाय रक्तबंबाळ झाले होते...घामाने त्याचे कपडे ओले चिंब झाले होते, भीतीने त्याची बोबडी वळली होती ... ओढ्याच्या दिशेने बोट करून तो काहीतरी सांगायचा प्रयत्न करत असतानाच त्याचे हात पाय वाकडे झाले आणि तो फेफरं येऊन कोसळला. चार लोक  त्याला उचलून घरी घेऊन गेले... तो बोट दाखवत होता त्या दिशेला  काही लोक काठ्या आणि कोयते घेऊन निघाले....गावात लाईट असले तरी ओढ्याकाठची वाट आणि झाडी अंधारात बुडलेली असायची... तिथे रात्री कोण कश्याला जातोय मरायला?? 

रात्र काळीभोर होती. कसाबसा कंदिलाचा प्रकाश वाट दाखवत होता... रातकिडे किर्रर्र  ओरडत होते... नुकताच दुपारी पाऊस पडून गेलेला होता आणि सगळीकडे चिखल झाला होता... त्यातून वाट काढत जाणाऱ्या लोकांच्या पायताणांचे रपाsकs  रपाsकs असे आवाज येत होते... अचानक रानटी कुत्री कुठून तरी उडी घेत ओढ्यापल्याडच्या दाट झाडीत दिसेनाशी झाली.... किती कुत्री होती कुणास ठाऊक? पण शोधणारे लोक भयाने चार पावले मागे सरकली आणि थबकून अंदाज घेऊ लागली. ऊ ssss मं ऊ ssssss घुर्र घुर्र ...  रानटी कुत्र्यांचा आवाज दूरवरून ऐकू आला तशी मंडळी पुढे सरकली... त्यानंतर त्यांनी करवंदाच्या जाळीत जे पाहिलं... ते पाहून सगळ्यांना धडकी  भरली... सगळे डोळे चोळत पुन्हा पुन्हा खात्री करत होते... पाहतोय हे खरं आहे की भास??? अचानक त्यांच्यातला एक गडी भीतीने पांढरा पडला , नेमका कंदील त्याच्या हातात होता तो तसाच टाकून बो बो बो बोsss अशी तोंडावर मूठ आपटत त्यानी मागच्या मागे  गावाकडे धूम ठोकली.त्याने तसाच सोडलेला कंदील खळकन फुटला आणि पुन्हा एकदा किर्रर्र अंधार झाला.... 

आता उरलेल्या चार -सहा डोक्यांना काही दिसेना ... जेमतेम हाताभर अंतरावर असलेल्या करवंदाच्या जाळीत लहानु मरून पडला होता... त्याच्या देहाचा चेंदामेंदा झाला होता... रानटी कुत्र्यांनी त्याच्या देहाचे इतके लचके तोडले होते की... त्याचे प्रेत पाहूनही शिसारी यावी. आता त्या भयाण अंधारात सगळेच वाट फुटेल तिकडे पळत सुटले काही ठेचकाळले काही घसरून चिखलात पडले ... एकच गलका झाला... एव्हढ्यात हातात कंदील धरून कुणीतरी त्या दिशेला येतांना दिसले आणि सगळ्यांच्या जीवात जीव आला.... तो मिणमिणता प्रकाश जसा जवळ येऊ लागला तसं त्यांच्या लक्षात आलं... ही कंदील धरलेली व्यक्ती म्हणजे मरीबाई आहे. त्या काळ्याभोर रात्री तिचा तो केस पिंजारलेला अवतार अधिकच धडकी भरवणारा होता.... मरीने सगळ्यांकडे सहेतुक पाहिले कंदील त्यांच्या ताब्यात दिला आणि ती उलट पावली ओढ्याच्या दिशेने चालू लागली... दहा पावलं जात नाही तोच तिने हातातली थाळी जोरजोरात बडवले आणि कर्कश्य आवाजात ओरडली...

"वढ्याच्या भुता न्यावं केलास रे ! तू बी मरनार हा बी मरनार..."

मरी खदाखदा हसत धावत सुटली. मंडळी थकली भागली कशीबशी गावात पोहोचली... सावकाराच्या बज्या नंतर दुसरा बळी लहानु देशमुखाचा पडला होता. रात्री त्या प्रेताला उचलून आणायला कुणीच तयार नव्हतं... सकाळी जरा उजाडल्यावर गोण्या जोडून झोळी करून कसंबसं प्रेत चौथऱ्यावर ठेवलं.... देशमुख कुटुंब विलाप करू लागले....मात्र सावकारासारखे हे लोक गप्प बसणारे नव्हते. देशमुखांचे एकूण चार पोरं त्यातला हा धाकटा... ह्या असल्या भूताच्या कहाण्यांवर त्यांचा विश्वास बसला नाही. देशमुखांच्या मते , काही रानटी प्राणी माणसाच्या रक्ताला चटावले आहेत त्यांचा बंदोबस्त करायला हवा... गाव पंचायतीत ठराव पास झाला... फॉरेस्ट डिपार्टमेंट (वन खात्यात) तक्रार नोंदविण्यात आली... फॉरेस्टची दोन हत्यारबंद आणि चार माणसे अशी गाडी तैनात झाली... दहा दिवस त्या गाडीने सगळा परिसर पिंजून काढला पण जंगली कुत्रीच काय कोणत्याच प्राण्याचा मागमूस कुठेच नव्हता... विशेष म्हणजे ज्यांचा आवाज त्या दिवशी लोकांनी ओढ्याजवळ ऐकला, ज्यांना पहिल्याचा भास लोकांना झाला ते जंगली कुत्रे नव्हते ना त्यांच्या पावलांचे ठसे होते. दुरदूरपर्यंत जंगल दऱ्या डोंगर पालथे घातले तरी कुठेच काही आढळले नाही. अखेर तसा अहवाल सोपवून फॉरेस्टची गाडी  जिल्ह्याला परत फिरली.

त्या रात्री लहानु देशमुखाच्या सोबतीला पाटलाचा पोरगा किशा सुद्धा होता. मात्र त्या दिवसानंतर किशाचं काहीतरी बिनसलं होतं. तो दिवस रात्र आढयाकडे नजर लावून बसलेला असे. खाण्या- पिण्यातून, मौज-मजेतून त्याचे चित्त केव्हाच उडाले होते. दिवस अन् दिवस तो अंथरुणातून उठायचा सुद्धा नाही... अगदी बळजबरी उठवला तरच कसाबसा चार घास खायचा... लोक म्हणत होते त्याला ओढ्याच्या भुताने झपाटलं. देशमुखांच्या पोरांनी त्याच्याकडून माहिती घ्यायचा प्रयत्न केला पण त्या रात्रीची आठवण जरी काढली तरी तो हातपाय वाकडे करायचा आणि त्याला फेफरे येई. हळूहळू तो स्वतःशीच बोलू लागला... जसजशी अवस जवळ येऊ लागली तसतसं त्याचं नियंत्रण हरवलं तो जोरजोरात बरळू लागला

"वढ्याच भूत आलं.. मला नोको मारू बाबा! पाया पडतो तुज्या...  वढ्याच्या भुता म्या दोषी हाय ....व्हय म्या गुना केलता ..  पन मले सोड पुन्यादा न्हाई.. न्हाई करनार .. सोड ! सोड! माले"

....... किशा किंचाळू लागला की आक्रमक होई त्याला बांधून ठेवावं लागे... अखेर अवसच्या मध्यरात्री त्याने त्याच्याच घरांत गळफास लावून घेतला ... तिसरा बळी गेला होता. पहिला सावकाराचा बज्या, दुसरा देशमुखाचा लहानु आणि तिसरा पाटलाचा किशा... लागोपाठ 3 अवस.  त्याच्या मयतीला मरीबाई आली तशी सगळ्यांना धडकी भरली पण मरीने थाळी वाजवली नाही की आरडाओरडा केला नाही... ती  लांबूनच एकटक जळणाऱ्या चितेकडे पाहत होती.... जसजशा लाल रसरशीत ज्वाळा पेटू लागल्या तसतसा तिचा चेहरा काळवंडून गेला... म्हातारी तरातरा उठून गावाच्या दिशेने चालू लागली.... कुणीतरी टोकलं..

"अय s वय येडे कुटं निंघाली तरातरा... "

मरीबाई वळली... आणि विचारणाऱ्याला धस्स झालं. तिच्या डोळ्यांत चितेच्या ज्वाळा पेटल्या होत्या जणू...तिचे पिंजारलेले केस वाऱ्यावर उडू लागले आणि मरी किंचाळली...

"निवेद... निवेद लागतो वढ्याच्या भुताला. आज शिकार चुकली त्याची..."

चितेकडे पाहत म्हातारी गरागरा डोळे फिरवत होती... गावात जाऊन तशीच ती तरातरा ओढ्यावर गेली... काळं कोंबडं असावं... त्याची मानगूट पिरगळली जाऊन ते केकाटत होतं... सगळे लोक भयाने थरथरत हा तमाशा लांबूनच पाहत होते... अखेर कोंबड्याचा आवाज बंद झाला.... म्हातारीने जाळ पेटवला.... आणि ती भेसूरपणे  थाळी वाजवत आगीभवती नाचू लागली...

"वढ्याच्या भुता... न्यावं कर!  न्यावं कर!..."

म्हणून हाकारू लागली.

क्रमशः-.....

✒️ यशश्री रहाळकर

★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★

ओढ्याकाठचं गूढ 3

पाटलाच्या किश्याची जेमतेम तेरवी झाली असेल नसेल... देशमुख मंडळी पाटलांच्या घरी आले. देशमुखांच्या पोरांच्या डोक्यावर आपल्या धाकट्या भावाचा लहानुच्या मृत्यूचा बदला घ्यायचा विचार पक्का होता. सावकार सुद्धा ह्या बैठकीत होते .. पाटलांची 2 मोठी पोरं देशमुखांची तीन... तावातावाने बोलत होती.

"म्या काय म्हंतो... आपुन गप का बसायचं?? "

"काय कराचं मंग आता?"

"वढ्याचं भूत बलीवते का? त्याच वढ्यात बुडवू तिले"

"तरंगत यायची बुढी आन् भूत व्हायची"

"भूत बीत काय नसतं रं गडयांनो..."

"पन गावात तर समदे म्हनतात तिने भूत बलवलं"

"त्यापरीस तिने चेटूक केल्याचा दावा करू आन् दगडानं चेचून मारू त्या चेटकीनीला..."

"व्हय व्हय!"

"व्हय हां"

ह्या गरमागर्मीचा आणि गोंधळाचा आवाज माजघरात निजलेल्या पाटलांच्या कानावर पडला... तसे ते तरातरा बाहेर आले आणि संतापून म्हणाले

"आरे ए! खूळ लागलं काय तुमास्नी?? गपा sss एकदम गपा..... काय हे सावकार ह्या बावळ्यांच्या नादी तुमी बी लागलात आं ?"

ओसरीत एकदम शांतता पसरली... दरडावून पाटलांनी विचारले

"काय रे वावरात काम न्हाईत का?  आं... चला कामाला लागा आपापल्या... जी काई रग हाय ना वरी आल्याली ती घाम गाळून जिरवा... जावा .. जावा . निंगा."

सगळे खाली माना घालून जाऊ लागले... सावकारही उठले आणि थकल्या पावली निघाले तसे पाटलांनी त्यांना दरडावले...

"सावकार! तरून पोराहीच्या डोसक्यात काही बाही भरवू नका.... तुमचा ल्योक गेला... माहाबी गेलाय... पन तुमाले कुनी न्हाई दुसरं आगापिच्छा... मला माह्ये दोन पोरं राखायचे हायेत...ईनंती करतो म्या..."

म्हणत डोळे पुसत पाटलांनी सावकारापुढे हात जोडले.सगळे मार्गस्थ झाले तसे पाटील ओसरीत चकरा मारू लागले... मनातून तेही भयंकर अस्वस्थ होते. सावकार हे सगळं होऊन गप्प बसणार नव्हते... दुसऱ्या दिवशी त्यांनी देशमुखांकडे बैठक लावली... पाटलांच्या पोरांना तिथेच बोलावून घेतलं... स्वतः देशमुख सूड घ्यायला उत्सुक होते... खरंतर तिथे बाह्या सरसावून बसलेल्या सगळ्यांना सूड घ्यायचा होता पण सूड घेणार कुणाचा?? न दिसणाऱ्या ओढ्याच्या भुताचा की अर्ध्या गवऱ्या मसणात गेलेल्या मरीबाईचा.... सावकार कळवळून म्हणाले...

"देशमुख सायेब... तुम्हाला देवानं चार लेकरं देली.एक गेला... दुख हायेच पन तुमी तीन पोरांकडं पाहून दिवस काडू शकता... म्या काय करू... माजा एकुलता एक पोर नेला वढ्यान... झोप लागत न्हाई ... रातच्याला डोळे मिटले की पोरगं दिसतं वड्याकाठी आरडत असतं जिवाच्या आकांतानं... काय करू सांगा?"

सावकार कोसळून ढसाढसा रडू लागले.... देशमुखांची पोरे चवताळून म्हणाली..

"आण्णा! काईतरी केलं पायजे... आपली पोरं मारली जाताहेत.. आपुन मुकाट बसायचं का? "

"आपुन बी जीव घिऊ ..आपुन काय बांगड्या भरल्या न्हाई..."

देशमुख ऐकत होते त्यांना सगळं मान्य होतं पण प्रश्न असा होता की मारायचं कुणाला? अंगावरील हाडांच्या सापळ्यावर कातडं उरलेल्या म्हातारीला मारणं खूपच सोपं होतं... पण तिला मारून सूडाची आग विझणार नव्हती.... शिवाय थेट खुनाची अलामत घ्या कश्याला ??पाटलाच्या धोरणी लेकानं सुचवलं...

"आपण तिला बहिष्कृत करू गावातून..."

नकारार्थी माना डोलावल्या सगळ्यांनी..

"त्यानं काय बी हुनार न्हाई ती तशी बी वढ्याकाटच्या जंगल झाडीत रायते.."

"तिला चांडाळीन ठरवू आन् गावले ठेचू द्या तिला दगुड हाणून..."

पाटलाचा लेक बोलला तसे सगळ्यांना स्फुरण चढले...

"व्हय व्हय!"

"हां हां! व्हय व्हय"

सगळ्यांनी एकसुरात होकार भरला.. देशमुखाचा लेक म्हणाला..

"आण्णा! कैच मुश्किल न्हाई हे... पंच मंडळी तुमीच तर हात! तुमी पाटील आन् सावकार झाले ना तीन पंच... ठराव मांडा चावडीवर..."

सगळ्यांना जोश चढला... देशमुखांनी मान डोलवली. दुसऱ्या दिवशी चावडीवर गाव सभा बोलवण्यात आली.. सारा गाव गोळा झाला... ज्यानी त्यानी आपापल्या पदानुसार , वजनानुसार जागा पकडली. सावकार आणि देशमुख आधीच येऊन बसले होते... पाटील आणि खोत येऊन टेकले.. सरपंच आप्पासाहेब कोलते येऊन बसले आणि सभा सुरू झाली. सरपंच आप्पासाहेब... देशमुखांकडे पाहून म्हणाले...

"सभा बोलवण्याचा हेतू आणि कारण सांगावं आपण."

देशमुख उभे राहिले, घसा खाकरून त्यांनी बोलायला सुरुवात केली..

"गावकऱ्यांनो... राम राम! गेले काही दिवस लै वंगाळ गोष्टी आपल्या गावामंदी घडून राईल्या हैत...  ही अशी तरनी पोरं वढ्याकाठी कुत्र्याच्या मौतीन मेली..."

देशमुखांनी आवंढा गिळला... पाटलांनी रागाने सावकारांकडे पाहिले ... हा विषय वाढवू नका असे स्पष्ट शब्दात सांगूनही त्यांनी ऐकले नव्हते. देशमुख पुढे म्हणाले..

"हे समदं वंगाळ वढ्याच्या मरीबाईन केलं हाय. .... म्हंजे तिनं करनी कवटाळा करूनश्यान हे केलं हाये! ती चांडाळीन हाये... असा ठराव आमी मांडत हावोत.."

हा तमाशा पाहून पाटलांनी डोक्याला हात मारून घेतला... नेमकं जे नको तेच पुढे उभं ठाकलं होतं. देशमुख आपल्या जागेवर बसले तसे सावकार  बोलायला उभे राहिले... 

"माजा पाठिंबा हाये...!"

त्यांनी मोठ्या आवाजात केलेली गर्जना ऐकून देशमुख आणि पाटील पोरांनी एकच गलका केला आणि मोठ्याने घोषणाबाजी सुरू केली... सगळ्यांना हाताने शांत बसण्याची खूण करत सरपंच उभे राहिले...

"ठराव मांडला हाय चवडीपुढं... न्याय व्हयीलच.. पन त्यासाठी दुसरी बाजू बी ऐकायला लागीन.."

सरपंचांचा शब्द पुरा होत नाही तोच पाटील पुत्र किंचाळले..

"आना रे धरून त्या थेरडीला... उचलून मोळी बांधून आना..."

सरपंचांचा चेहरा संतापाने लाल झाला . त्यांनी सहेतुक पाटलांकडे पाहिले... पाटील शरमेने खाली मान घालून बसले होते... सरपंचांनी वाघासारखी डरकाळी फोडली...

"उचलून आना... धरून आना ... आरारा! काय ही भाषा??  पाटील! .. आवरा तुमच्या पोरासनी... तरुण  रगत लैच उतू जायला लागलंय जनू..."

सगळा गाव भेदरल्या कोकरागत चिडीचूप झाला.पाटील नाही ,नाही ह्या अर्थानं खाली घातलेली मान हलवत बसले.

सरपंच पुढे नरमाईने बोलू लागले...

" आरं बाबांनो... तुमच्या आजीच्या वयाची हाय मरीबाई. तिचं काम हलकं समजू नका... तुमच्या माज्या समद्यांच्या पितरास वाटला लावलं हाये तिच्या कुळवंशानी... तुमच्या माज्या आज्या पंज्याची राख सावडली हाये.."

सगळ्या गावकऱ्यांनी होकारार्थी माना डोलावल्या... बाया बापड्यांनी डोळ्याला पदर लावला. सरपंच तांब्या भांड्यातलं पाणी घटाघटा प्यायले.... आणि मवाळ शब्दात ग्रामसेवकाला म्हणाले..

"दिना s जा बाबा!... म्हातारीला सांग चावडीवर बलवलं हाये म्हून."

दिना सुसाट निघाला तो थेट म्हातारीच्या दारात उभा राहिला ... पण म्हातारी खोपटात असायची कुठे? त्याने तिला  आजूबाजूला शोधलं  तशी ती ओढ्याच्या काठावर शून्यात नजर लावून बसलेली दिसली. दिना भीतभितच तिच्यापाशी गेला आणि म्हणाला..

"मरीआय चाल ! तुले चावडीवर बलावलं हाये."

म्हातारी गंभीर होती... पण पार वाळून गेली होती.. काठीच्या आधाराने कशीबशी उठायचा प्रयत्न करू लागली... दिनाचे डोळे भरून आले... त्याने हाताला धरून तिला उठवलं... म्हातारी दोन मिनिट खोपटापाशी थांबली आत गेली आणि लुगडं चापून नेसून, केस नीट बांधून दोन्ही खांद्यावर पदर घेऊन बाहेर आली... हळूहळू काठी टेकत दिनाच्या आधाराने चावडीच्या दिशेने चालू लागली.एव्हाना चावडीवर चांगलाच गोंधळ माजला होता... सगळे एकमेकांच्या कानाला लागून खुसफुसत होते. पाटलांनी कोपऱ्यात घेऊन सावकाराला दबक्या आवाजात दाटला...

"नग नग जीव तोडून सांगितलं... पन तुमची अक्कल कुटं श्यान खायला गेलती कुनास ठाऊक?? आता उरल्या सुरल्या इज्जतीचे चारचौगात वाभाडे काडा.."

सावकार अविश्वसनीय भाव चेहऱ्यावर आणत पहात होते. पाटलांचा मुद्दाच त्यांना कळला नसावा. एव्हढ्यात खालच्या आळीतला धनगराचा सोपान उठून उभा राहिला... ह्या लोकांना मरीबाई आणि कुटुंबाविषयी माया होती. बरेचदा त्यांच्या शेळ्या मेंढ्या मरीच्या जीवावर सोपवून दोन कामे ते करून घेत. सोपान हात जोडून म्हणाला..

"चावडीला दंडवत! पंच मंडळी... आमी गरीब मानसं आमी काय बोलनार?? तरीबी यक मनातलं मांडितो गाववाला म्हनून... मरी म्हातारी कुनाचं वाईट करनार न्हाई... मी काय तिला चांडाळीन मानत न्हाई... "

"व्हय व्हय!" च्या सुरात अचानक वाढ झाली. कुंभाराचा नामा उठून म्हणाला..

"चावडीला दंडवत! माज्या लेकराची बाधा उतरवली मरीबाईनं... आमच्यापैकी कित्येकांची लेकरं तिच्या मुळे जिती हायेत... मरी कुनाला मारनार न्हाई.."

बायाबापड्या एका सुरात मरीबाईला पाठिंबा देऊ लागल्या. एकच गलका झाला. देशमुख आणि सावकारांच्या तोंडात मारल्यागत झालं. गावातले सगळ्यांत वयोवृद्ध रामजीबुवा थरथरत उठले आणि म्हणाले...

"दंडवत जी!  मरीच्या आधी तिच्या धन्याच्या ..कान्याच्या दोन पिढ्या मी पायल्या हाये... असला वंगाळ परकार कंदी कुनी केला न्हाई.. आता येडी झालीये बिचारी... कुनीबी व्हयील जी... तिच्या आयुक्षाची माती जाली... लै वंगाळ जालं.. "

च्याक् च्याक् ! सगळे चुचकारले... सुस्कारे, उमाळे ह्यांनी वातावरण भरून गेलं. एव्हढ्यात मरी तिथे पोहोचली... चालून चालून धाप लागली होती तिला... तिने लांबून चावडीला लवून दंडवत घातला... आपली जागा ओळखून गावातील लोकांपासून लांबच्या दगडावर टेकली... कुणीतरी पाणी पुढे केलं... घटघटा तांब्याभर पाणी ती प्यायली. आता चावडीच्या कामकाजास सुरुवात झाली.

सरपंच उठून उभे राहिले त्यांनी बोलायला सुरुवात केली...

"तर मरीबाई पंचमंडळींनी तुझ्यावर आरोप केला हाय की तू चांडाळीन हायेस... आणि काळी शक्ती वापरून त्याहीची पोरं... सावकाराचा बज्या, देशमुखाचा लहानु आणि  पाटलाचा किशा... ह्यांना तू ठार मारलं हाये... ह्यावर तुज काय म्हननं हाये... तुला तुजी बाजू मांडन्याचा पूर्न अधिकार आहे... "

घायकुतीला येऊन देशमुखांचा पोरगा ओरडला...

"ती येडी हाये तिला काय इचारता...?"

सरपंच रागाने डोळे मोठे करत म्हणाले... 

"चावडीच्या कामात अडथळा आननाऱ्याला हितुन पूडं शिक्षा केल्या जाऊ शकते... चावडीचा आदर न्हाई तर बलावली  कश्याला?"

बिळातल्या उंदरागत पोरगा शांत बसला...

सरपंच मरीकडे वळून म्हणाले ...

"हां! मरीबाई तुमी बोला..."

मरी काठी टेकत धीरगंभीरपणे उभी राहिली... पूर्ण ताकद एकवटून ती बोलू लागली..

"मायबाप चावडीला दंडवत!" रितीनुसार मरी हात जोडून  कमरेतून वाकली... आवाजात नम्रपणा आणत ती म्हणाली..

"एक इनंती हाये जी...म्या कुनाचा जीव घेतला असन अस ह्यांना वाटत आशिन तर आदी मी तो का घेतला अशिन ते सपष्ट करावं ..."

सगळा गाव तिचा तो अवतार , आवाजातला आत्मविश्वास पाहून गपगार झाला.. ती पुढे म्हणाली...

"म्हंजे मला असं सांगा मंडळी म्या काहून करीन असं काही वंगाळ... कुनी उगा कुनाचा जीव घेईन का? न्हाई ना . मंग मायबापहो ! तुमाले असं का वाटलं म्या  जीव घेतला..."

"बराबर आहे बराबर आहे " ह्या आवाजांनी जोर धरला.देशमुख उठून उभे राहिले आणि म्हणाले..

"तू वढ्याची भुतं पूजतेस, त्यांना बलावते , बळी देतीस..."

"होय बापा! माजा देव हाये तो.मी मसनात जलम घेतला मसनात रायते... वड्याची भुतं आमची देव हायेती.. पूर्वापार पूजतो आमी त्यासनी... म्हनून तर आजवर वढ्यात पडून कुनी वाहून गेल न्हाई.. वढ्याला पूजतो म्हनून जीव घेतो असं नस्ते लेकरा...!"

म्हातारी सगळ्यांना कोळून प्यायली होती... ती खरंच वेडी होती की नव्हती कोण जाणे? इतके व्यवस्थित उत्तरं देत होती की सगळे लोक तिलाच पाठिंबा देऊ लागले.. सावकार एकदम आक्रमक होत होत्याचं नव्हतं बोलून बसले...

"तुज्या सुंदराला आमच्या पोरांनी नाशिवलं असं तुले वाटत अशीन...."

चावडीवर भयाण शांतता पसरली... म्हातारी  मरी चेहऱ्यावर वेडगळ हसू आणत म्हणाली...

"मला असं वाटत अशिन असं तुमास्नी का वाटत हाये?? म्हंजी चावडीने तर निवडा केलता की बाहेर गावची मानसं, कुनीतरी लुटारू असतील माझ्या लेकरांना मारणारी मानसं... मंग त्याच मानसांनी तुमच्या पोरासनी कशावरुन नशीन बाबा मारलं?"

आता लोक बसल्या जागेवरून ओरडू लागली...

"बराबर हाये! धरा त्यासनी लुटारू हायेती धरा!धरा!"

सरपंच उठून उभे राहिले... आणि एकच शांतता पसरली...

"पंचमंडळी... आरोप करणाऱ्याकडे काही पुरावा हाये का?"

नकारार्थी माना डोलावल्या गेल्या... शेवटी पंचांचे मत मागितले गेले...कुणाकुणाला हा आरोप मान्य आहे अशी विचारणा झाली.. पंचमंडळींपैकी फक्त सावकार आणि देशमुखांनी पाठिंबा दिला... 3 विरुद्ध दोन असा हा आरोप फेटाळून लावण्यात आला... मरीबाई हात जोडून उभी राहिली आणि तिने पुन्हा एकदा बोलण्याची परवानगी मागितली.... पाटीलाचं तोंड काळ ठिक्कर पडलं होतं..

" मायबाय चावडी...गावकऱ्यांनो, मी वढ्याच्या बाजूला रायते आता वय जालं रातची झोप बी येत न्हाई... बशेल असते आपली वढ्याकाठी...  काही महिने लोटले आशिन... आठ -धा  लोक हुते तांडेवाले ... लाठ्या कोयते, इळे घेऊन आलते....त्यांची पोर आपल्या गावातून कुनीतरी उचलली हुती म्हने..."

अचानक गावातली कुजबुज वाढली... सरपंचांनी लोकांना आश्वस्त केलं... मोहंगावला तांडे उतरले आहेत...तिथे जाऊन त्यांना गाठून आपली आठ दहा लोक ह्या प्रकरणाची नीट चौकशी करतील आणि खरंच जर तसा काही प्रकार असेल तर दोषींना नक्कीच कडक शिक्षा होईल. चावडी बरखास्त झाली... म्हातारी विजयी हास्य फेकत आपली काठी टेकत ओढ्याच्या दिशेने निघाली.

क्रमशः .......

✒️ यशश्री रहाळकर

★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★

ओढ्याकाठचं गूढ ..... अखेर

चावडीवरच्या सगळ्या गोंधळानंतर  अनेक प्रश्नांना वाचा फुटली. आजवर दबल्या आवाजात बोलणारा कष्टकरी.. खालच्या आळीतला वर्ग आता उघडपणे बोलू लागला. प्रत्येक चौकात, प्रत्येक पारावरच्या बैठकीत हाच विषय पानासारखा चघळला जाऊ लागला. खरेतर गावातील काही सधन दांडगट मुलांचा त्रास बायाबापड्या गेले कित्येक दिवस खालमानेने झेलत होत्याच... तो संताप आता खुलेपणाने व्यक्त होऊ लागला. इकडे पाटील रात्रभर अस्वस्थ होते... पिंजऱ्यात अडकलेल्या वाघागत अंगणातल्या अंगणात ते गरागरा फेऱ्या मारू लागले. त्यांची दोन्ही पोरे नजर झुकवून त्यांच्यासमोर उभी होती.

"बापाला तिरडीवर नेल्याशिवाय तुमच्या मनाला काही गोड लागनार न्हाई...  नै का?"

एव्हाना पोरांच्या झुकलेल्या नजरांबरोबर मानाही खाली गेल्या....त्यांच्या अंगावर संतापाने धावून जात पाटील किंचाळले..

"ह्या भानगडीत पडू नका ... बजावलं व्हतं तुमास्नी... ऐकाया येत न्हाई का कुळबुडव्यांनो! ...आदी त्या किश्यानी समदा इस्कोट केला... त्यो मेला तरी नाचतोय उरावर.... ते काई न्हाई आता माहा जीव घ्या ... मारून टाका एकदाच म्हंजी म्या तरी सुटन ..."

पोरांना आपले काय चुकले ते अजूनही उमजत नव्हते. तेव्हढ्यात तिथे सावकार आले आणि पाटलांना समजावू लागले...

"आरारा! तरण्या पोरांवर असा हात उचलू नका पाटील... सबुरीने घ्यावा..."

आता सगळ्या रागाला सावकारांच्या दिशेने वळवत पाटील म्हणाले...

"हां! सावकार ... तुमी तर एक शबुद बोलू नका... तुमास्नी ईनंती केल्ती तरी बी तुमी नेमकं त्येचं केलं.... आता समदं हाताबाईर गेल्यावर.... बोलायले काईच नै उरलं..."

पाटलांच्या सुरातला हताशपणा त्यांना लपवता आला नाही... मानसिक ताणामुळे थकून त्यांनी बसकण मारली..

"काय केलत तुमी हे??"

म्हणत पाटलांनी डोळे पुसले.. खाजगी आवाजात आजूबाजूचा कानोसा घेत ते बोलू लागले..

" सावकार !आपली लेकरं फार सगुनाचे पुतळे व्हते असं वाटते का तुमास्नी?? देशमुखांच्या शेतातल्या वाड्यावर काय रासलीला चालायची ... माहीत नव्हतं का??"

सावकार काहीतरी भयंकर ऐकल्याप्रमाणे डोळे फाडून ऐकू लागले...

"गेलेल्या मानसा बद्दल वंगाळ बोलू नई म्हनतात पर काय करू सांगा! तुमाले गप रावा सांगून कळतच नव्हतं... त्यात भर चावडीवर मूर्खागत बरळल्यात... "आमच्या पोरांनी नाशिवल असं वाटत अशिन" ...

सावकार अविश्वासाने म्हणाले...

"न्हाई न्हाई ! माजा बज्या असं वंगाळ काम करनार न्हाई"

"काय सावकार! बारा गावचं पानी प्यालाइत तुमी.... साऱ्या गावाला माहीत हाये आन् तुमास्नी माहीत न्हाई तुमच्या कुळदीपका बद्दल..... माझ्या म्होरं ही नाटकं बंद करा..."

पाटलांची पोरं आणि सावकार तिनताड उडाले... बापरे! हे असं होतं तर ... ज्या बिचाऱ्यांचे बळी गेले असे आपण मानत होतो ते स्वतः शिकारी होते. पाटील आता ताबा सुटल्यागत भडाभडा बोलून गेले...

"मरी म्हातारी एकली व्हती तिने फार काय परकरन लावून धरलं नाही... आदीच गावकुसा बाह्येर ची त्यात तिच्या आधारालं कुनी नव्हतं...पोलीस ठेसनाची वारी वाचली आपली...."

सावकार अविश्वास बसल्यागत पुन्हा पुन्हा विचारू लागले...

"न्हाई न्हाई! हे कुनी सांगतलं पाटील... खरं सांगा... किश्यानी ?? किश्यानी सांगतलं जान्या अगुदर... शुदीत व्हता त्यो..."

सावकारांनी प्रचंड धक्का बसून बसकण मारली. पाटील त्यांच्या खांद्यावर हात ठेऊन थकल्या स्वरात म्हणाले...

"दोन वरीस मांगल्ली गोठ हाये! मला गाठून वडगावच्या धनगरांनी दम देलता ... आपल्या कारट्यांनी त्यांच्या पोरीसनी छेडलं म्हनून ... सरपंचांनी मध्यस्थी करून निभावून नेलं कसं बस... ती पोरगी पुड गायब झाली... देशमुखांनी लाखभर रुपये मोजले म्हनतात ... खरं खोटं देवाला माहीत..."

"आरं माज्या कर्मा !"

म्हणत सावकार डोकं बडवून घेऊ लागले. त्यांना आपला एकुलता एक लेक कायमच गुणाचा वाटत होता... त्याला वारेमाप पैसा देतांना तो काय करतो ह्याकडे त्यांचे लक्षच नसायचे. पाटील पुन्हा एकदा कानोसा घेत बोलू लागले...

"गेल्या साली तमाश्यातल्या दोन पोरी गायब झालत्या... मंग त्या तांडेवाल्यांच्या सुदीक दोन पोरी गायब झाल्या.... सरपंच ह्या परकरणावर करडी नजर ठिवून व्हते.... मंग मरी म्हातारीची पोर आन् नात... मले त वाटलं... परकरण अंगावर शेकणार पन बाहेर गावचे लुटारू म्हणून सर्वांना पटवून देतांना तोंडाला फेस आला... पन निस्तरलं बाबो!"

सगळे थोबाड झोडल्यागत चिडीचूप होते.

"तांडेवाले भयंकर संतापले हायेत!... ह्या परकरणात आपल्या दिवट्यांची नावं आली तर घरदारं जळतील आपले... पद जाईल छी थू ! होईन... ते येगळ....ह्या थोरल्याचं औंदा लगीन काडायचं हुतं... हे परकरन बाहीर पडलं तर पंचक्रोशीत कुनी पोरगी देनार हाये का?? रहा मेल्या रंडवा तू?"

म्हणत पाटलांनी पुन्हा दोन्ही पोरांना शिव्यांची लाखोली वाहत बडवण सुरू केलं.

पाटलांपेक्षाही जास्तच दुसरे कुणी भयंकर तणावाखाली होते ते म्हणजे देशमुख... गेली कित्येक वर्षे देशमुख सरपंच पदाची माळ आपल्या गळ्यात पडावी म्हणून प्रयत्न करत होते... ते आता अशक्यच होणार असे त्यांना वाटू लागले. उरली सुरली आहे ती पत टिकवायलाच पाहिजे पण त्यासाठी काय करावं ? ते त्यांना सुचत नव्हतं. गावापासून दूर शेतात देशमुखांचा भला थोरला वाडा होता... देशमुखांना चार पोरं.. तरुण पोरं म्हणजे मजा मस्ती हवीच ... त्यासाठी ह्या वाड्याची खास सोय करून ठेवली होती..त्या वाड्यात नाचगाण्याचे कार्यक्रम होत.. कधीमधी तसल्या रंगीत बायकाही आणल्या जायच्या... त्यांना सगळं माहीत होतच आणि आक्षेप घ्यायचं तर काहीच कारण नव्हतं... तरुण सळसळत रक्त जोडीला वारेमाप पैसा हे सगळं असणारच. ह्या सगळ्यांत एक भानगड झाली एक धनगराची पोर त्यांच्या लहानुनी उचलून आणली ... पोर कवळी असावी.काही दिवस वाड्यावर ठेवली तिला ...पण एक दिवस पोर मेली. लहानु आणि त्याच्या दोस्तांनी कुठंतरी माळरानात गाडून टाकली तिला... " धनगरानी पोलीस केस केली ती दाबायला पैसे मोजले नसते तर... आज ही वेळ आली नसती."... देशमुखांच्या मनात विचार आला. लहानु आणि त्याच्या दोस्तांना पुढे कवळ्या पोरी उचलायचा नादच जडला... गायब केलेल्या पोरींना मारून टाकण्यात त्यांना वेगळा आनंद मिळू लागला... शिवाय विषय बंद व्हायचा आणि पुरावा राहत नसे... तश्यात मरीबाईच्या नातीला सुंदराला ह्यांनी उचलली कसं कोण जाणे पण सावित्राच्या सगळं लक्षात आलं आणि ती वाड्यावर आली... लहानु आन् त्याच्या चवताळलेल्या दोस्तांनी... मग सावित्रालाही सोडलं नाही... मात्र मरी म्हातारी परत आली आणि सारा गाव सावित्राला, सुंदराला शोधू लागला... त्यात त्यांची विल्हेवाट लावायची राहून गेली असावी ... देशमुख विचारांच्या गर्तेत स्वतःला म्हणाले...

"ते परकरण पाटलांनी निस्तरलं कसं बसं... मरीला कुनाचा आधार नव्हता बाहेर गावच्या लुटारूवर ढकलून देलं ...पन आता अवघड हाये! सरपंच गप बसनार न्हाई."

सरपंच खरेच वेगाने हालचाली करू लागले... खालच्या आळीतल्या आठ लोकांना हाताशी धरून त्यांनी दुसऱ्याच दिवशी मोहंगावच्या तांडेवाल्यांची भेट घेतली... पाठोपाठ एकेक कडी उलगडली जाऊ लागली.वडगावच्या धनगराची पोरगी गायब होती... ती पुढे सापडली नाही... पोरी गायब होत होत्या पण कुणाचा तरी हात धरून पळून गेल्या असाव्या असे मानून ... .बहुतेक लोक आपली इज्जत वाचवायला तक्रारच नोंदवत नव्हते .आठ लोकांची चमू आणि सरपंच आप्पासाहेब कोलते ह्यांनी अख्खी पंचक्रोशी पिंजून काढली... बारा ते सोळा वयोगटातल्या एकूण दहा पोरी गायब होत्या.... सगळ्यांनी नीट नाव, गायब झाल्याची तारीख नोंदून माहिती घेण्यात आली त्याचा एक अहवाल तयार करून त्यांनी तो पानोळ्याच्या पोलिश स्टेशनला देऊन रीतसर तक्रार दाखल केली. सरपंच आप्पासाहेबांचे परिसरात मोठे वजन होते... लगेच पोलीस तपासास गती मिळाली. संशयाची सुई पुन्हा पुन्हा पिंपळगावाकडे वळत होती...

सरपंचांनी चावडीवर सभा बोलावली... गुन्ह्याचे भयावह स्वरूप विषद केले.. दुसऱ्या दिवशी दहा बारा पोलिसांची तुकडी गावात दाखल होईल त्यांना सर्वांनी सहकार्य करावे असेही आवाहन केले, आपल्याला असेल ती माहिती द्यावी हेही सांगितले. ह्या नीच कृत्यात ज्या ज्या कुणाचे हात अडकलेले असतील त्यांची गय केली जाणार नाही हेही सांगायला ते विसरले नाही. हे ऐकल्यावर खोताचा लेक व्यंकट मनातून जाम घाबरला... लहानु देशमुखाचे प्रेत पाहिल्यावर हातातील कंदील फेकून बोंब मारत धावत सुटलेला हाच तो गडी व्यंकट खोत. उद्या पोलीस सगळ्यांत पहिले आपल्या मुसक्या बांधणार अशी त्याला आता खात्रीच वाटायला लागली. सावकाराचा बज्या, देशमुखाचा लहानु ,पाटलाचा किशा आणि खोताचा व्यंकट ही चांडाळ चौकडी गावात कुप्रसिद्ध होती... आणि त्या तिघांच्या सगळ्या काळ्या कारनाम्यांचा साथीदार आणि एकमेव जिवंत साक्षीदार होता व्यंकट.

सांज ढळताच व्यंकटने अंधाराचा फायदा घेऊन पळ काढायचा आणि मामाच्या गावाला जायचं पक्क केलं...ओढ्याकाठच्या पांदीतून तो जीव खाऊन पळत सुटला... त्याच्या पाठीमागून रपाक रपाक! चिखल तुडवत येणाऱ्या पावलांचा आवाज वाढू लागला... मध्येच कुत्र्यांच्या भेसूर ऊ sss चा आवाज त्यात मिसळला... चहू बाजूंनी काळाठीक्कर अंधार होता रातकिडे किर्रर्र करत होते... अचानक घोंगडी  पांघरलेल्या कुणीतरी त्याची वाट अडवली... व्यंकटची बोबडी वळली तो जागेवरच थरथरत उभा राहिला...

"मरन्यापूर्वी सुंदराची माफी माग...कबूल कर तुजा गुना"

ओढ्याचं भूत किंचाळलं... तसं व्यंकट भराभरा सगळे सांगू लागला....सुंदरावर केलेले पाशवी अत्याचार, मग तिला वाचवायला आलेल्या सावित्रावर केलेले अत्याचार... सुंदरा आणि सावित्राचा खून, त्यांना देशमुखांच्या वाड्याजवळच्या जमिनीत गाडणार होतो पण गाव शोधू लागल्याने वेळच मिळाला नाही म्हणून झाडीत फेकून आलो.... असे सगळे व्यंकट भडाभडा बोलू लागला.... कुत्र्यांचा गुरगुर आवाज जसजसा जवळ येऊ लागला तसतसा तो थरथरत माफी मागत गुडघ्यावर बसला...

"न्हाई तुज्या पापाला माफी न्हाई..."

भला मोठा सोटा त्याचे मस्तक फोडून गेला रक्ताची चिरकांडी उडाली आणि लगेच वाट पाहत टपून बसलेल्या दोन कुत्र्यांनी त्याचे लचके तोडले.... ओढ्याच्या काठावर मरी म्हातारी थाळी वाजवत होती आणि जाळ करून मोठमोठ्याने ओरडत होती...

"वढ्याच्या भूता न्याव कर!"

दुसऱ्या दिवशी व्यंकट खोताचे प्रेत ओढ्याजवळच्या झाडीत सापडले... ती अमावस्येची रात्र होती.... लोक म्हणू लागले ओढ्याच्या भुताने न्याय केला... तिथून पुढे मरी म्हातारी शांत झाली... पुढे पोलिसांचे पथक गावात आले त्यांनी सोबत आणलेल्या कुत्र्यांनी वासावरून देशमुखांचे शेतातले घर गाठले ... जमिनी खोदून त्या दहा कोवळ्या पोरींची प्रेते बाहेर काढली गेली त्या बिचाऱ्यांवर अनन्वित अत्याचार झाले होते... पाहणाऱ्याच्या हृदयाचा थरकाप उडवणारे ते दृष्य होते. देशमुखांच्या मालकीच्या जागेत हा प्रकार घडला असल्याने त्यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले.

त्याच रात्री सरपंच आप्पासाहेब कोलते आपल्या शेतावरच्या घरी गेले.त्यांनी आपल्या दोन इमानी कुत्र्यांच्या पाठीवरून मायेने हात फिरवला आणि त्यांना मटन खाऊ घातले ... त्यातल्या विषाने कुत्री मरून पडताच गड्यांना त्यांना गाडून टाकण्याचे आदेश दिले. चालत चालत ओढ्याच्या काठावर येऊन बसले... ओढ्याच्या पलीकडच्या बाजूस मरी म्हातारी शांत बसली होती...  चांदणे पडले होते आणि त्यामुळे रात्र उजळून निघाली होती. ओढ्याच्या पल्याडचे विस्तीर्ण शेत सरपंच आप्पासाहेबांचे आहे ह्याकडे कुणाचेच लक्ष नव्हते. सगळ्यांच्या ओढ्याच्या बाजूची मरी आणि तिची झोपडीच लक्षात होती. ह्या चांडाळ चौकडीचे दोन अंदाज साफ चुकले होते... पहिला मरी म्हातारी एकटी काहीच करू शकत नाही... आणि दुसरा सरपंच आप्पासाहेब निपुत्रिक होते... अरे! अख्या गावावर जो बापाच्या मायेने प्रेम करतो तो माणूस निपुत्रिक कसा म्हणू शकाल.... उधळलेल्या सांडाला वठणीवर आणायला बापालाही सोटा हातात घ्यावाच लागतो आप्पासाहेबांनी सुद्धा घेतला.... ओढ्याकाठचा हा रस्ता म्हणजे ह्या मस्तवाल पोरांच्या घाणेरड्या कृत्यांचा राजमार्ग होता... पहिल्यांदा पोरांना घाबरवून त्यांच्याकडून सत्य वदवून घ्यायचे एव्हढाच डाव मरीबाई आणि सरपंचांनी आखला होता... पण कबुली जबाब देतांना सावकाराच्या बज्याने जी हीन कृत्ये वर्णन केली त्यानंतर त्याला जिवंत राहण्याचा अधिकार नाही हे सरपंच आप्पासाहेबांनी पक्के केले....आणि ओढ्याच्या भूताचे भय निर्माण करून त्यांना साथ दिली ती मरी म्हातारीने... त्यांचा सूड आज पूर्ण झाला.

पिंपळगावचा सरपंचांनी कायापालट केला... पक्के रस्ते झाले, रस्त्यावर दिवे लागले... ओढ्यावरून पलीकडचा रस्ता मोठ्ठा पूल बांधून जोडण्यात आला... ह्या पुलासाठी मरी म्हातारीने आपली जमीन दिली... पुलाचे नामकरण "सावित्रा-सुंदरा पूल" म्हणून करण्यात आले. आता गावात बस येऊ लागली, गाड्या पुलावरून सहज पलीकडे जाऊ लागल्या... मात्र अजूनही ओढ्याच्या भूताचे भय कायम आहे तिन्हीसांजेनंतर अमावस्येला तिकडून कुणीही जात येत नाही.

समाप्त🙏

✒️ यशश्री रहाळकर