मि. सेकन्ड हॅन्ड

"काय कठीण आहे हा प्राणी?? आज त्याला कामासाठी म्हणून बोलावलं ऑफिसमध्ये तर मला म्हणतो ...मला वाटलं तुम्ही कारच विकायला काढली आहे... विकायची असेल तर मला सांगा बरं! "

आमची जेमतेम वर्ष झालेली कार पार्क करत... माझ्या नवऱ्यानं , घरी येताच  हा किस्सा ऐकवला आणि मी अक्षरशः कोपरापासून हात जोडले... द्विज दुसाने माझ्या नवऱ्याचा त्याला नकोसा असणारा , पण स्वतःला त्याच्या जवळचा मानणारा मित्र... हा प्राणी असाच आहे. तो भेटला किंवा साधा चार वाक्य बोलला तरी नको नको व्हायला होतं... तसा नॉर्मल आणि सभ्य म्हणावा असाच आहे पण का कोण जाणे ?? हा मनुष्य कुणालाच आवडत नाही. उंच शिडशिडीत काडीसारखा, रापलेला काळा रंग ... साधारण आदिमानव उत्क्रांत होता होता राहिला असे वाटावे असे पसरट तोंड, त्यावर सतत एक गबाळं हास्य आणि चेहऱ्यावरचे नुकतेच थोबाड झोडल्याचे भाव....मला वाटतं एव्हढं वर्णन पुरेसे आहे ..तुम्ही अगदी भर 100 माणसांत हा प्राणी चटकन ओळखाल..👍 तसा हा अगदीच बिनविषारी सरळमार्गी प्राणी पण तो भेटला की पुन्हा भेटूच नये असं वाटतं🙅 ... हा अनुभव थोड्याफार फरकाने प्रत्येकालाच येतो. 

असे असले तरीही आम्ही त्याला तोडून मात्र टाकत नाही... अडगळीच्या सामानासारखा पडू देतो संग्रहाला....कारण हा माणूस आमचं चालतं बोलतं जिवंत OLX आहे. माझ्या लेकीच्या pram पासून ते ह्यांच्या bike पर्यंत, writing desk पासून ते mixer पर्यंत सगळे काही हाच माणूस चक्क सेकंड हॅन्ड विकत घेत असतो. त्याचमुळे मी त्याला "मिस्टर सेकंड हॅन्ड" असे नाव दिले आहे. सगळ्या नव्या कोऱ्या करकरीत वस्तूंची ह्याला ऍलर्जी असावी बहुदा.... विकत घेताना प्रत्येक वस्तू हा सेकन्ड हँडच घेतो.... त्यातही माझ्या नवऱ्यासारख्या प्रामाणिक लोकांच्या वस्तू त्याला भलत्याच लाभतात म्हणे...☺️ आता ह्यामागे त्याची काही अंधश्रद्धा वगैरे नाही बरं... ही आपली त्याची प्रॉफिट पॉलिसी असावी... म्हणजे वस्तू तुटायच्या , खराब व्हायच्या आत त्याला देणारे लोक त्याच्या फायद्याचे असतील ना ! हे आपलं माझं मत. पण ह्या जगात असाही प्राणी मनुष्यरूपात अस्तित्वात आहे ह्यावर मि. सेकन्ड हॅन्ड ला भेटेपर्यंत माझा विश्वासच बसला नसता. हा माणूस वल्ली आहे ... पु. लं च्या काळात असता तर "व्यक्ती आणि वल्लीमध्ये" ह्याची जागा पक्की होती.

आमच्या घराच्या वास्तुपुजनाला माझी ह्यांच्याशी थेट प्रत्यक्ष भेट झाली.... आजवर नवऱ्याकडून बरंच काही ऐकलं होतंच... त्याने बारीक नजरेने कोपरा न कोपरा न्याहाळून घेतला. आम्ही घरांत आमच्या सोयीनुसार केलेले बदल त्याने टिपून घेतले ... एकंदर घर पाहून तो खुश झाला आणि उत्साहाने म्हणाला ...

"तुम्ही हे घर विकायला काढाल तेव्हा मला पहिले विचारा... मला एकदम सोयीचं आहे तुमचं घर... मुख्य म्हणजे मला हव्या त्या सोई  करून घेतल्या आहेत तुम्ही..."

माझ्या नवऱ्याने माझ्याकडे पाहत मान डोलावली... माझा मात्र संतापाने तिळपापड झाला... माझ्या नव्या कोऱ्या घराच्या वास्तुपुजनाला घर विकायच्या अभद्र गोष्टी करत होता... 

"हा माणूस पुन्हा घरी येता कामा नये."

मी नवऱ्याला बजावलं. नवरा मात्र कितीतरी वेळ हसत होता... पुढे पुढे त्याच्या ह्या चमत्कारीक बोलण्याची सवय झाली मला... आणि काही वाटेनासं झालं. 

"मला नवीन वस्तू लाभतच नाही , कुणीतरी वापरली की मगच ती मला मिळते... त्या वस्तू सोबत त्या व्यक्तीची एनर्जी असते... ती मिळाली की माझे काम नक्की भारी होते... मला कसलीच अडचण येत नाही "

असे काही बाही तत्त्वज्ञान तो पाजळत असायचा. त्याबद्दल त्याच्याशी वाद घालण्यात काहीही अर्थच नसायचा... म्हणजे त्याला जे जग दिसत होतं ते आपल्याला दिसतच नव्हतं...

"हे बघा .. तुम्ही नवीन नवीन सतत म्हणत असता पण खरंच नवीन असते का वस्तू...?"

"म्हणजे?? नवीन वस्तू नवीनच असते...👍"

"एखादी वस्तू तयार होऊन तुमच्यापर्यंत पोहोचते तोवर अनेकांनी हाताळलेली असते . आता हा टीव्ही  पहा ... हा सुरू करून पाहिलाय ना आधी कुणीतरी म्हणजे काही अंशी वापर झालाय...हाही सेकन्ड हँडच ना! मग नवा ह्या नावाखाली किती भरमसाठ पैसे मोजताय तुम्ही??"

मी निरुत्तर गपगार ... त्याच्या ह्या मुद्द्यावर वाद घालणे मी तिथून पुढे बंदच केले. 

लग्नानंतर बरीच वर्षे कंपनीच्या कॉर्टरमध्ये काढल्यावर कंटाळलेली त्याची बायको आम्हा दोघांना म्हणाली... 

"ह्यांना घर घेण्याविषयी सांगा ना समजावून. ते तुमचं फार ऐकतात... त्यांचा तुमच्यावर विश्वास आहे... " वगैरे वगैरे..

अतिउत्साहाने आम्ही लगेच त्याला नवं घर घेण्याविषयी समजवायला जाण्याचा आगाऊपणा केलाच... 180 अंशात मान गरागरा फिरवत तो ठामपणे म्हणाला... 

"सेकंड हॅन्ड घर कधीही घ्यायला मी तयार आहे .. पण आमच्या साडुंच नवीन घर पहिल्यापासून हिला नवेच घर घ्यायचे आहे..."

चहाचा ट्रे पुढे करत त्याची बायको म्हणाली ...

"काय हरकत आहे नवे घर घ्यायला...मी नाही तसल्या जुन्या घरात रहायची..."

मग आमच्याकडे वळून आवाजात शक्य तितकी भीती आणत म्हणाली...

"गेल्या आठवड्यात ह्यांनी पसंत केलेल्या घरी कुणीतरी जीव दिलाय... मला नको तसलं घर..."

कमालीच्या कोरेपणाने मि सेकन्ड हॅन्ड म्हणाला...

"अर्ध्याच किंमतीत मिळतंय बाजारभावाच्या.... शिवाय तुझ्या दृष्टीने नवे घर घेतले तरी तिथे ह्या आधी कुणीतरी मेले असणारच ना!"

आम्ही आपले काय बोलावे हे न कळून गप्प बसलो...

"मला सांगा... आपली लोकसंख्या पाहता अशी एक तसूभरही जागा नसेल इथे.... जिथे कुणी मेलं नाही..."

त्याच्या ह्या विनोदावर तो एकटाच हसला... आम्ही मात्र हतबुद्ध झालो...थोडक्यात काय ? तर अर्धा तास घालवून फुकटचे चहा पोहे झोडून आम्ही परत आलो... ह्या माणसाला समजावण्यात अर्थ नाही ह्या निष्कर्षापर्यंत अखेर आम्ही पोहोचलो. द्विज उर्फ मि सेकन्ड हॅन्ड हा एक विक्षिप्त माणूस आहे, असे सगळेच आम्हाला सांगायचे. खरं सांगायचं तर अगदीच तसं नसलं तरी त्याचे जगण्याचे तत्वज्ञान असामान्य होते... हे मात्र खरे!

आम्ही नवीन पिटुकले पोर्टेबल स्पीकर्स घेतल्यावर... जुने भले थोरले डब्बा स्पीकर्स विकत घ्यायला मि सेकन्ड हॅन्ड आनंदाने तयार झाला. ते स्पीकर्स न्यायला म्हणून आलेला तो निवांत वेळ काढूनच आला असावा...मला म्हणाला ..

"वहिनी तुम्ही लिहिता म्हणे काहीबाही... मी काही वाचत नाही ही म्हणाली.... माझीही गोष्ट लिहा ना!"

मी नेहमीप्रमाणे अवाक.... तर मौन संमती मानून त्याने आपल्या कथेचे घोडे दामटले... इच्छा असो वा नसो... सुगृहिणीच्या नात्याने मी आपली त्याची बडबड ऐकू लागले..सातारजवळच्या कुठल्याश्या खेड्यात त्याचा जन्म झाला... आई वडिलांचा मुलगा नंबर 2... थोरला भाऊ "प्रथम" तापाचं निमित्त होऊन दुसऱ्याच वर्षी वारला... मग ह्याला आई दुःखातिरेकाने "प्रथम" म्हणू लागले... पुढे तेच नाव शाळेतही घातले... 8 वर्षांचा असताना बाबा आणि मग आई दोघेही वारले... थोरल्या काका काकूंनी मायेने वाढवला... त्यांचा मुलगा ...प्रथम पेक्षा दोन वर्षांनी मोठा. त्यामुळे त्याचे वापरलेले पुस्तकं, कपडे, खेळणे सगळे आपसूक प्रथमला मिळत गेले... 

"मी नववीत असतांना सुगीचे दिवस होते... काकाने नवीन पुस्तके घेतली आणि मी नापास झालो... तेव्हाच मला कळून चुकलं जुनं ते सोनं... "

"भाऊजी ! हा निव्वळ योगायोग आहे हो ... असे काही नसते."

मी आपले माझे म्हणणे रेटले... एव्हाना मलाही त्याच्या कथेबद्दल उत्सुकता वाटू लागली होती..

"नाही नाही! हे माझं विधिलिखित आहे. माझं नाव दुसऱ्याचं, माझ्यावर खूप प्रेम करणारे मायबाप दुसऱ्याचे...आणि बायको सुद्धा..."

आता मात्र मी चाट पडले... 🙄 पण इतकी खाजगी गोष्ट उघड कशी विचारू... म्हणून मी त्याचं शांतपणे ऐकू लागले. तो अप्रिय मुद्दा तसाच सोडून तो सांगू लागला...

"मोठा झालो तसं कागदोपत्री मी माझं नावच बदलून टाकलं... "द्विज"... अर्थ तुम्हाला माहीत असेलच... दोन वेळा जन्मतो तो पक्षी... आधी अंडे म्हणून जन्म घेतो मग पिल्लू होऊन दुसरा जन्म... मी असाच आहे .. दुसऱ्यांदा जन्मलेलो..."

आता मी सरसावून बसली... ह्या क्षुद्र वाटणाऱ्या प्राण्याकडे काहीतरी वेगळं नक्कीच आहे.

"भावकीतली पोरगी बघून लग्न ठरवलं काकीने... पण ऐन मांडवातून पोरगी पळून गेली... वाईट वाटलं पण खरं सांगू माझ्या नशिबात कोऱ्याचा शाप आहे..."

पुढे बऱ्याच उशिरा त्याने नाममात्र घटस्फोटित मुलीशी लग्न केले... ही त्याची बायको ...त्याच्या मनाजोगी, भरपूर माया करणारी वगैरे आहे.खरंच खूप गुणी मुलगी बायको म्हणून लाभलीये त्याला... त्याच्याशी जुळवून घेतेय म्हणजे भलीच म्हणायला हवी. त्याचे अख्खे घर कुणीतरी वापरलेल्या सेकन्ड हॅन्ड वस्तूंनी व्यापले आहे... मात्र त्याची त्याला ना खंत ना खेद... नवे परवडत नाही म्हणून जुन्या वापरलेल्या वस्तू घेणारे अनेक जण असतील पण मि सेकन्ड हॅन्ड सहज शक्य असूनही नव्याचा तिटकारा करतो. 

"आपल्याला नवी वाटणारी वस्तू नवी नसतेच मग ह्या खोटेपणासाठी किती पैसे मोजायचे?? राजरोस जुनी वस्तू घ्या पैसे वाचवा, बचतीतून अजून काहीतरी घ्या..."

हे असले अजब विचार असूनही मी खरंच त्या दिवशी प्रभावित झालेच... स्वतःच्या मनाशी हिशोब करू लागले... माझ्या घरातल्या किती वस्तू खऱ्याखुऱ्या उपयोगात येतात?? कित्येक वस्तू तर मी फॅशन बदलली म्हणून नव्या घेत जाते... कित्येक वस्तू technology बदलली upgrade झाली की घेते.... मग जुन्या पण चांगल्या चालू अवस्थेतील वस्तूंचे काय??? त्या जर फेकल्या गेल्या तर.... बापरे! किती कचरा करतेय मी. ...पण त्याच वस्तूंचा जर कुणी उत्तम वापर करत असेल तर एका परीने त्या माणसाला स्वच्छता दूत म्हणायला हवे. आता मला पूर्वीसारखा मि सेकन्ड हँडचा राग येत नाही.... आताश्या नवल सुद्धा वाटत नाही....मला माणसे उमजली की त्यांची पात्रे माझ्या कथेत झालीच म्हणून समजा...😂😂

बऱ्याच उशिरा लग्न केल्याने वय अंमळ वाढलेल्या द्विजला मुलगी बऱ्याच उशिरा आणि काही वर्षे ट्रीटमेंट घेऊन झाली... पोर मोठ्ठी गोड...तिच्या पहिल्या वाढदिवसाला आम्ही गेलो होतो... तेव्हा हा पठ्ठ्या बायकोकडे पाहून म्हणाला...

"ह्या वर्षी पोर झालं तर ठीक नाहीतर दत्तक घेऊ आश्रमातून ... असं हिला म्हणालोच होतो. .... तेही सेकन्ड हॅन्ड.... "

त्याच्या ह्या जोकवर नेहमीप्रमाणे ..तो एकटाच दिलखुलास हसत होता... आणि त्याच्या नव्या कोऱ्या पिल्लाकडे मायेने पाहत होता. 

✒️ यशश्री रहाळकर